حرم بی‌بی حکیمه(س)و توسعة صنعت گردشگری و اقتصادی
بررسی نقش حرم بی‌بی حکیمه(س) در توسعة صنعت گردشگری و اقتصادی
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397    
بازدید: 255
حرم بی‌بی حکیمه(س)و توسعة صنعت گردشگری و اقتصادی
 
 بررسی نقش حرم بی‌بی حکیمه(س) در توسعة صنعت گردشگری و اقتصادی
 
 
ایمان شکیب‌خواه 
میترا رفیعی 
 امان الله جهان‌بین

 

چکیده

امروزه صنعت گردشگری به عنوان صنعتی پویا، بخش مهمی از فعالیت‌های اقتصادی و تولیدی کشورها را به خود اختصاص داده است[3]. یکی از شاخه‌های صنعت گردشگری، گردشگری مذهبی است که در زمرۀ قدیمی‌ترین و پُررونق‌ترین گردشگری‌های گذشته و حال سراسر جهان قرار دارد[4]. که دشواری‌های اقلیمی یا بدیِ آب و هوا نیز مانع آن نمی شود[1] و قدمت آن به قدمت خود فرهنگ دینی می‌رسد.

گردشگری مذهبی یکی از مهم‌ترین بخش‌های مطالعاتی در پژوهش‌های گردشگری است. با توجه به مؤلّفه‌های مورد بررسی؛ این تحقیق، کاربردی و روش بررسی آن توصیفی – تحلیلی است. جامعة آماری، گردشگران داخلی و خارجی زیارت‌کنندة حرم مطهّر امامزاده بی‌بی حکیمه(س) شهرستان گچساران هستند. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات، از روش‌های آمار استنباطی مانند ضریب رگرسیون، تحلیل واریانس و برای ارائة راهکارها از مدل برنامه‌ریزی استراتژیک (SWOT) استفاده شده است. نتایج تحلیل‌های آماری نشان می‌دهد متغیر‌های وجود اماکن زیارتی و بنای خاص حرم در دل کوه، برگزاری مراسم‌های مذهبی و بُعد اقتصادی گردشگری زیارتی؛ دارای بیشترین تأثیرات در توسعة گردشگری زیارتی در حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) بوده است. همچنین نتایج تحلیل مسیر، نقش اثرات گردشگری حرم مطهّر را در توسعة گسترده فعالیت‌های اقتصادی و توسعة فیزیکی گسترده در کاربری‌های تجاری و مذهبی اطراف حرم، مشخص می‌سازد. در نتیجه راهبردهایی چون تجهیز‌کردن مسیر حرم مطهّر، ایجاد فضاهای فرهنگی مناسب از جمله ایجاد اقامتگاه برای زائران داخلی و خارجی، اجرایی‌کردن طرح‌هایی مانند ایجاد مسیرهای سهل‌الوصول و ... در کنار راهبردهای اجرایی ارائه شده، می‌تواند باعث توسعة گردشگری زیارتی در شهر گچساران و استان کهگیلویه و بویراحمد گردد.

کلمات کلیدی: گردشگری زیارتی، توسعة اقتصادی، تحلیل شبکه، حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س)، شهرستان گچساران

1 – مقدمه

گردشگری یکی از پویاترین فعالیت‌های اقتصادی عصر حاضر است که توسعة آن نقش مهمی در توسعة پایدار ایفا می‌کند. با نگاهی به محور‌های توسعة پایدار می‌توان دریافت که این صنعت از طریق ترکیب و به‌کارگیری همزمان منابع داخلی و خارجی، منابع اجتماعی، اقتصادی، زیست‌محیطی و فرهنگی زیادی را در ابعاد کلان به همراه دارد. امروزه گردشگری مذهبي در بسياري از كشورهاي جهان به عنوان یک منبع درآمد مطرح شده است.

ویجی آناند (2013)، در مطالعه‌ای تحت عنوان «اثرات اجتماعی و اقتصادی در گردشگری»، بر پیوند گسترش اماکن مقدس، جامعه، سیاست، ایدئولوژی و فرهنگ تأکید می‌کند و از این ایده که اثرات اقتصادی گردشگری مذهبی را نباید نادیده و یا دست کم گرفت حمایت می‌کند؛ اگرچه در گذشته نهادهای مذهبی به طور سنتی به بی‌اهمیت جلوه دادن آن اقدام می‌کرده‌اند. علاوه بر این، این مقاله نشان می‌دهد که دین و گردشگری، مشترکات زیادی دارند. [5] همچنین «مشهدی» در تحقیقی تحت عنوان «گردشگری مذهبی، مسیرهای دسترسی به سانتیاگو»، پس از تجزیه و تحلیل نتایج به دست آمده، نشان می‌دهد که تفاوت روشنی بین گردشگران مذهبی بازدید‌کننده از سانتیاگو دکامپوستلا و گردشگران غیر مذهبی و یا گردشگران با یک باور دینی ضعیف وجود ندارد. بنابراین نتایج باور دینی فردی عامل مؤثری در هنگام انتخاب مقصد گردشگری محسوب می‌گردد [6]. همچنین لیسبون و مولالدهارام (2008) در پژوهشی تحت عنوان «منافع اقتصادی گردشگری زیارتی» به این نتیجه رسیده‌اند که رشد چشمگیر گردشگری زیارت در هند موجب شده است که شش بخش پاندالام گراما پانچایا به عنوان مکان‌هایی که سطح بالایی از فعالیت‌های اقتصادی در طول فصل زیارت در آنها شکل می‌گیرد مشخص شوند. مطالعة آنها نشان‌دهندة اثرات مثبت زیاد فصل زیارت بر درآمد، اشتغال و استاندارد زندگی ساکنان محلی در پاندالام است [7]. تحقیقات جدید نشان می‌دهد كه به خاطر رشد مداوم جمعیت دنیا و افزایش تقاضای جهانگردی، افزایش چشمگیری در حجم زیارت‌ها به صورت غیرقابل پیش‌بینی پدید آمده است(منشی زاده،2008،9). [2]

کشورهای عضو اکو - شفا به گردشگری زیارت به عنوان یک راه پست‌مدرن می‌نگرند که در آن زیارت، پلی میان تفریح و معنویت است. گردشگری زیارتی جایگزینی منطقی برای خودآگاهی فرهنگی و استراتژی برای کاهش فقر فراهم می‌کند[8]. (نمودار1 )

نمودار 1: اجزای گردشگری زیارتی [8]


در ارتباط با عامل اقتصادی به عنوان یکی از مؤلّفه‌های رابطة گردشگری مذهبی و سایر گردشگری‌ها می‌توان گفت از نظر معنایی و اشتقاق بین این دو مقوله تفاوت وجود دارد(جدول 1).

جدول 1: مقایسه گردشگری مذهبی و سایر گردشگری‌ها [9]

جنبه‌ها

گردشگری زیارتی

سایر گردشگری‌ها

1- انگیزه
2- چشم انداز
3- اساس و بنیاد
4- اثرات
- اقتصادی
- افراد ذینفع
- فرهنگی
- اجتماعی
- محیط زیست
5- منابع
6- عملکرد
7- نتایج

معنوی
عمیق تر
ایمان و اعتقاد

ضریب کم درآمد
مردم محلی
هماهنگی و سازگاری
خنثی و مثبت
خنثی
اسطوره‌شناسی و سنت
عمدتاً سازمان نیافته ولی متقابلاً منسجم
بهبود محیط زیست، مشاورة معنوی

سرگرمی
هیبت و شگفت انگیزی
استطاعت مالی/اوقات فراغت و آرزو

ضریب بالای درآمد
نمایندگی‌ها و آژانس‌ها
دانایی و دانش
منفی
منفی
رسانه‌ها و سیستم‌های اطلاعاتی
سازمان‌یافته برای همراهی
توسعة کسب و کار


در مجموع می‌توان گفت بقاع متبرکه (امامزاده‌ها، زیارتگاه‌ها، معابد، دیرها و ...) اگر بر اساس اعتقادات و معنویات هر مذهب سازماندهی گردند، می‌توانند در جذب گردشگران مذهبی بسیار خوب عمل کنند . در این میان، زائران نقش مهمی را در چرخة زیارتی بازی می‌کنند.

یکی از این بقاع متبرّکه، حرم امامزاده بی‌بی حکیمه(س( در گچساران است. گچساران یکی از شهرهای صنعتی و نفت‌خیز ایران و یکی از شهرستان‌های استان کهگیلویه و بویراحمد (پایتخت طبیعت ایران) است. جمعیت این شهر در سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۱۱۹٫۲۱۷ نفر بوده که این رقم با احتساب جمعیت ساکن در استان کهگیلویه و بویراحمد به 629658 نفر می‌رسد. شهرستان گچساران مساحتی حدود ۶۸۳/۴ کیلومترمربع از کل مساحت استان کهگیلویه و بویراحمد را که حدود ۱۶هزار و ۲۴۹ کیلومتر مربع است، در بر می‌گیرد. آستانة مقدس حضرت بی‌بی حکیمه(س) در ضلع جنوبی فاصلة یکصد کیلومتری شهرستان گچساران قرار دارد. بقعة متبرکه در موقعیت خاص جغرافیایی در میان درّه‌هایی سر به فلک کشیده و نفت‌خیز قرار گرفته است. در منطقه موردنظر حدود 120 حلقه چاه نفت وجود دارد.

در این تحقیق جاذبه‌های حرم مطهّر امامزاده بی‌بی حکیمه(س) و نقش حرم مطهّر امامزاده بی‌بی حکیمه(س) در توسعة گردشگری مذهبی و پیامدهای اقتصادی آن برای منطقه و شهر گچساران مورد بررسی قرار می‌گیرد و با توجه به نتایج، راهکارهایی بلند‌مدت و میان‌مدت در توسعة گردشگری مذهبی حرم مطهّر امامزاده بی‌بی حکیمه(س) ارائه می‌شود.

2- روش تحقیق

با توجه به مؤلّفه‌های مورد بررسی، روش این تحقیق توصیفی- تحلیلی است. جامعة آماری، زائران حرم مطهّر امامزاده بی‌بی حکیمه(س) هستند. شیوة گردآوری اطلاعات، منابع کتابخانه‌ای و همچنین مطالعات میدانی (پرسشنامه‌ای) است که از طریق سرشماری عمومی نفوس مسکن، سالنامه‌های آماری، شهرداری‌ها، میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، مسؤلین توسعة حرم و نهادهای ذیربط جمع آوری شده است. جهت تجزیه و تحلیل داده‌ها از مدل‌های تحلیل مسیر و‌ برنامه‌‌ریزی استراتژیک (SWOT) استفاده شده است. همچنین برای ارتباط بین متغیرها، آزمون‌های آمار استنباطی مانند ضریب رگرسیون چندمتغیّره و تحلیل مسیر به کار برده شده است.

3- نتیجه گیری

طبق بررسی‌های صورت گرفته در باب جاذبه‌های حرم مطهّر امامزاده بی‌بی حکیمه (س)، خواهر گرامی امام رضا (ع)، موقعیت جغرافیایی این حرم دارای چشم‌اندازی بدیع است که وجود یک غار تاریخی بزرگ در جوار آن بر زیبایی طبیعی جنبة گردشگری این مکان زیارتی افزوده است. این مرقد مقدس در فضایی تقریباً دایره‌ای شکل قرار گرفته است که در اصل فضایی باز و طبیعی بوده که در عمق کوهستانی صعب ‌العبور و منحصر به فرد ایجاد شده است؛ به گونه‌ای که سقف آن به شکل ناهمواری سنگ‌تراشی و دیواره‌های آن با سیمان، زبره‌کاری شده است. آرامگاه بی‌بی حکیمه (س) دقیقاً در نقطة مرکزی و وسط دایره قرار نگرفته و بیشتر به سمت شمال رفته است. در کنار این آرامگاه، قبر دیگری وجود دارد که بر اساس روایات معتبر، به گل‌گل خاتون، کنیز با نجابت و وفادار بی‌بی حکیمه (س) اختصاص است.

در بررسی نقش اقتصادی و تحلیل مسیر عوامل مؤثر بر توسعة گردشگری مذهبی حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س)، آمار زائران حرم مطهّر ایشان نشان می‌دهد که سالانه بیش از 1/5 میلیون نفر، از این حرم مطهّر، بازدید و زیارت کرده‌اند که در مقایسه با بازدیدکنندگان سایر اماکن در استان کهگیلویه و بویراحمد در رتبة دوم قرار دارد.

برای به دست آوردن عوامل تأثیر‌گذار بر علل توسعة گردشگری مذهبی حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) از روش تحلیل مسیر استفاده شده است. در این روش اثر مستقیم متغیرهای تأثیرگذار بر علل توسعة گردشگری مذهبی از طریق رگرسیون توأم، به دست آمده است؛ سپس ضرایب همبستگی متغیرهای فوق با علل توسعة گردشگری مذهبی از طریق همبستگی پیرسون محاسبه گردیده است. در نهایت به روش تجزیة همبستگی (یعنی کم‌کردن میزان اثر مستقیم از میزان همبستگی پیرسون) مقدار اثرات غیرمستقیم محاسبه شده است. توضیح این نکته لازم است که برای اندازه‌گیری میزان چند هم‌خطی در متغیرهای مستقل از روش معمول فاکتور تورم واریانس استفاده شده است [10]. در پژوهش حاضر، تحلیل مسیر علل توسعة گردشگری مذهبی در نمودار (4) نشان داده شده است.

بر اساس نتایج تحلیل مسیر، متغیرهای مراکز مذهبی با میزان 791/0 و فعالیت‌های اقتصادی با میزان 633/0 دارای بیشترین تأثیرات در توسعة گردشگری مذهبی حرم بی‌بی حکیمه(س) بوده است.

برای آزمون فرضیة تحقیق که بین توسعة کالبدی مرقد بی‌بی حکیمه(س) و توسعة اقتصادی شهر گچساران رابطة معناداری وجود دارد، از رگرسیون خطی ساده استفاده شده است. در جدول (2) ضریب همبستگی چندگانه که با علامت R نشان داده شده برابر با 684/0 است. این ضریب، رابطة بین تعداد کاربری‌های تجاری، کاربری‌های فرهنگی، بهداشتی –درمانی، تاریخی، مذهبی و توسعة فعالیت‌های اقتصادی حاصل از این کاربری‌ها را تأیید می‌نماید؛ یعنی به ازای افزایش توسعة کاربری‌ها، فعالیت‌های اقتصادی شهر و منطقه تاریخی شهر نیز افزایش می‌یابد؛ به عبارت دیگر، افزایش توسعة کالبدی در کاربری‌های فوق، موجب بالارفتن توسعه و بالارفتن میزان شاخص‌های اقتصادی توسعه در منطقه و شهر گچساران می‌گردد.

مدل

ضریب همبستگی چندگانه

ضریب تبیین

ضریب تبیین تعدیل شده

خطای معیار

1

684/0

412/0

349/0

089/0

جدول(2): آماره‌های تعیین رگرسیون بین افزایش توسعة کالبدی کاربری‌های حرم مطهّر و توسعة منطقه و شهر گچساران
در جدول فوق ضریب تبیین 412/0 بوده است. مقدار تبیین نشان می‌دهد که 2/41 درصد از تغییرات و افزایش توسعة منطقه و شهر گچساران از توسعة تغییرات کالبدی در اطراف مراکز مذهبی و گردشگری، بویژه مرقد مطهّر بی‌بی حکیمه(س) ناشی می‌شود؛ یعنی افزایش دگرگونی‌های کالبدی اطراف حرم مطهّر، 9/34 درصد بر توسعة فعالیت‌های اقتصادی منطقه و شهر تأثیر می‌گذارد، درصد باقیمانده از عوامل دیگر ناشی می‌شود. در جدول (3)، مقدار F محاسبه شده است که در سطح 99 درصد (004/0) معنادار بودن رابطة دو متغیر را تأیید می‌نماید.

منبع تغییرات

مجموع مربعات

درجه آزادی

میانگین مربعات

F

سطح معنی داری

اثر رگرسیون

308/0

3

111/0

037/3

004/0

باقی مانده

089/0

18

216/0

کل

391/0

21

-

جدول(3): تحلیل واریانس و رگرسیون بین افزایش توسعة کالبدی کاربری‌های حرم مطهّر و توسعة منطقه و شهر گچساران.
متغیر وارد شده در معادلة رگرسیونی که هستة اصلی تحلیل رگرسیون است در جدول (4) نشان داده شده است. معادلة رگرسیون این فرضیه عبارت است از: x673/0 + 011/0- = y که x نشان‌دهندة توسعة کالبدی حرم مطهّر است. مقدار β نشان می‌دهد به ازای یک واحد متغیر در انحراف معیار دگرگونی‌های کالبدی حرم مطهّر، انحراف معیار شاخص‌های توسعة منطقه و شهر گچساران به اندازه 673/0 تغییر پیدا می‌کند.

نام متغیر

ضریب غیر استاندارد

ضریب استاندارد

t

Sig

B

خطای B

β

عرض از مبدا

011/0-

095/0

-

083/0-

733/0

دگرگونی کالبدی حرم مطهّر

430/0

167/0

673/0

418/2

003/0

جدول(4): آماره‌های متغیرهای وارد بر مدل رگرسیونی.

بنابراین، این فرضیه که بین افزایش تغییرات کالبدی در مرقد مطهّر بی‌بی حکیمه(س) و توسعة منطقه شهرستان گچساران و در نتیجه کل مناطق استان کهگیلویه و بویراحمد رابطة معناداری وجود دارد مورد تأیید قرار می‌گیرد.

به منظور ارائة راهکارها و سیاست‌های توسعة گردشگری مذهبی حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س(، تدوین برنامه‌‌ریزی استراتژیک و شناخت عوامل چهارگانه (swot) در جهت رفع ضعف‌ها، تهدیدهات و بهبود قوّت‌ها و فرصت‌ها امری واجب است. بر این مبنا مهم‌ترین عوامل چهارگانه، فهرست‌وار بیان می‌گردد(جدول 5).

عوامل بیرونی

عوامل داخلی

فرصت‌ها(O)

1- جذب تعداد زیاد گردشگران خارجی

2- قرارگیری مرقد مطهّر در بافت تاریخی و طبیعت و دل کوه

3- نزدیکی مرقد مطهّر به سایر مراکز مذهبی و تاریخی و سیاحتی در استان

4- درنظرگرفتن توسعة حرم دربرنامه‌های توسعة شهر

قوت‌ها (S)

1- تبلیغات گستردة حرم مطهّر در رسانه‌ها

2- تعامل مناسب مسؤولین توسعة حرم با سایر دستگاهها

3- توسعة مجتمع‌های تجاری در شهرستان و اطراف حرم

4- زیرساخت­های مناسب سیستم‌های اطلاعاتی حرم مطهّر

5- معجزات و کرامات حرم مطهّر

6- مسیرهای مناسب دسترسی به حرم مطهّر

تهدیدها(T)

1- عدم امکان توسعة فیزیکی حرم مطهّر به دلیل تمرکز کاربری‌ها و کوهستانی بودن

2- عدم توجه به تشکیل مراکز علمی اطراف حرم هم‌گام با مراکز تجاری

3- گسترش فست‌فود‌ها به عنوان مراکز جدید غربی در اطراف حرم

ضعف‌ها(W)

1-سرانه پایین مراکز فرهنگی حرم

2-عدم توجه تاسیس مراکز بزرگ تجاری دراطراف حرم

3-گسترش مشاغل سیّار در قالب دست‌فروشی‌ها

4-عدم هماهنگی بافت فرهنگی داخل و خارج حرم

5-ترافیک و شلوغی مسیر منتهی به حرم

6-گسترش مشاغل کاذب

7-نبود اعتبارات لازم

جدول(5): ماتریس عوامل داخلی و خارجی توسعة گردشگری مذهبی حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س)

نتیجه گیری

نتیجه‌گیری نهایی نشان از پیوند جاذبه‌های حرم بی‌بی حکیمه(س) با بنای تاریخی و طبیعت استان دارد و این حرم از کانون‌های جذب گردشگران مذهبی به شمار می‌رود. همچنین بررسی نقش اقتصادی حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) نشان می‌دهد در حال حاضر چندین متر مربع فضای تجاری در پیرامون حرم مطهّر وجود دارد که با در نظر گرفتن فضای تحت اشغال مشاغل سیار، حجم گسترده‌ای از فضاهای اقتصادی را شامل می‌شود. بر اساس نتایج تحلیل مسیر، متغیر مراکز مذهبی با میزان 791/0 و فعالیت‌های اقتصادی با میزان 633/0 دارای بیشترین تأثیرات در توسعة گردشگری مذهبی حرم بی‌بی حکیمه(س) بوده است. ضریب همبستگی چندگانه نیز با 684/0 بیانگر رابطة بین تعداد کاربری‌های تجاری، کاربری‌های فرهنگی، بهداشتی –درمانی، تاریخی، مذهبی و توسعة فعالیت‌های اقتصادی حاصل از این کاربری‌ها است؛ یعنی به ازای افزایش توسعة کاربری‌ها، فعالیت‌های اقتصادی شهر و منطقة تاریخی شهر گچساران نیز افزایش می‌یابد. در نهایت، تحلیل‌های برنامه‌‌ریزی استراتژیک بر اساس مدل برایسون نشان می‌دهد از نظر مسؤولان، مؤلّفه‌های معجزات و کرامات حرم مطهّر و توسعة مجتمع‌های تجاری و خدماتی اطراف با میانگین وزن 45/0 و 26/0مهم‌ترین نقاط قوّت داخلی هستند. همچنین مدّ نظر قراردادن طرح توسعة بی‌بی حکیمه(س) در برنامه‌ریزی‌های توسعة شهر گچساران با میزان 33/0 مهم‌ترین فرصت توسعة گردشگری مذهبی محسوب می‌شود. در مجموع، نتایج حاصل از مطالعة فوق به وضوح نشان داد که گردشگری زیارتی حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) نقش مهمی در توسعة اجتماعی و اقتصادی شهر گچساران و استان کهگیلویه و بویراحمد و منطقة تاریخی‌ای که حرم مطهّر در آن قرار گرفته است دارد.

در پایان، بر اساس نتایج به دست آمده در زمینة رشد و توسعة گردشگری مذهبی در حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) و پیامدهای مثبت اقتصادی حاصل از این توسعه موارد زیر پیشنهاد می‌شود:

1- ترمیم و احیاء بافت‌های قدیمی و فرسودة منطقة تاریخی که حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) در آن واقع شده است؛
2- ساماندهی مراکز تجاری، خرده‌فروشی‌ها، عمده‌فروشی‌ها، دست‌فروشی‌های اطراف حرم مطهّر با انجام مهندسی معکوس؛ یعنی پیاده‌کردن اسلوب‌های قدیمی در قالب بازارها و بازارچه‌ها در فاصله‌ای مشخص از حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س)؛
3- به‌روز‌کردن سایت اینترنتی حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) با ارائة آمار و اطلاعات در قالب نقشه‌ها، طرح‌ها و ... که به شکل‌گیری شبکة گسترده‌ای از مطالعات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و ... در ارتباط با حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) و منطقة تاریخی آن برای پژوهشگران کشور منتهی می‌شود و در نتیجة این مطالعات و اجرای راهبردهای کلیدی آنها، مسیر توسعه و ساماندهی حرم مطهّر و مسائل مختلف آن آسان‌تر می‌شود؛

4- فراهم‌کردن زیرساخت‌های رفاهی با توجه به افزایش گستردة زائران حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) و ارائة تسهیلات اقتصادی و خدماتی به زائران و گردشگران (یعنی تعادل بین میزان جمعیت و توزیع خدمات) که به توسعة شغلی، افزایش مشاغل، درآمدهای اقتصادی و افزایش دستمزدها منجر خواهد شد و این مسائل به رونق نظام مالیاتی و ساختار نظام شهروندی حاکم بر جامعه و شهر می‌انجامد.

5- گسترش و توسعة گردشگری مذهبی حرم مطهّر بی‌بی حکیمه(س) فرصت‌های زیادی برای مبادلات فرهنگی میان ساکنین شهر گچساران و زائران ایجاد کرده، تا دو طرف با فرهنگ یکدیگر آشنا شوند. این امر در کاهش تنش‌های سیاسی و اجتماعی، پیش‌داوری‌ها و نزدیک‌تر شدن افکار و اعتقادات دو فرهنگ( میزبان – میهمان) بسیار مؤثر است و به یکپارچگی و همگرایی اجتماعی – فرهنگی منجر خواهد شد.

مراجع

1- منشی‌زاده، گردشگری روستایی، نشرتهران ، 1384،139)

(منشی زاده، گردشگری روستایی، نشرتهران 1384،200) - 2

3- www.unwto.com

4- Ashworth, Gregory J., " Heritage Planning, Conservation as the Management of Urban Change", GeoPers, Groningen NL,(1991).

5- Vijayanand, S., "Tourism and livelihood with special reference to nature-based tourism" EXCEL International Journal of Multidisciplinary Management, (2012).

6- Mashhadi, David., " Religious Tourism: The Way to Santiago"MA EUROPEAN TOURISM MANAGEMENT, Bournemouth University, Fachhochschule Heilbronn, (2007).
7- Libison, K.B. and Muraleedharan, K. P, Economic Benefits of Pilgrimage Tourism., " A Case Study of Sabarimala Pilgrimage with Special Reference to Pandalam Rural Locality in Kerala (India)., "South Asian journal of tourism and heritage, vol. 1, no, 1, (2008).

8- Singh, Rana P.B., " Pilgrimage - Tourism: Perspectives and Vision, Hindu Tradition of Pilgrimage", Sacred Space and System. Dev Publishers, New Delhi, ISBN (13): 978-93-81406-25-0; pp. 305-332,(2013).

9- Smith, Valene L. (ed.)., " Pilgrimage and Tourism the quest in Guest, Annals of Tourism Research", 19 (1), Special issue,(1992).

10- Williams, W. A. B. Jones & M. Demment (1990), A Concise table for path analysis statistic, Agron) 82, pp 1022-1024



-[1] دفتر نمایندگی ولی فقیه جمعیت هلال احمر استان کهگیلویه و بویراحمد

-[2] حوزه هنری استان کهگیلویه و بویراحمد

-[3] معاون جوانان جمعیت هلال احمر استان کهگیلویه و بویراحمد

---
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally