ارائه راهکارهای کاربردی تبدیل حرم مطهر سید جلال‌الدین اشرف (ع)به قطب فرهنگی سیا حتی
در این مقاله به بررسی ارائه راهکارهای کاربردی تبدیل حرم مطهر سید جلال‌الدین اشرف (ع)به قطب فرهنگی سیا حتی میپردازیم
یک شنبه 16 اردیبهشت 1397    
بازدید: 790

ارائه راهکارهای کاربردی تبدیل حرم مطهر سید جلال‌الدین اشرف (ع) به قطب فرهنگی سیا حتی

 
 

1 فرهاد پردخته

1 کارشناس ارشد برنامه ریزی آموزشی، آستانه‌اشرفیه،گیلان، دانشگاه فنی وحرفه ای ،تهران ، ایران


2 فاطمه محمدی

2 کارشناس ارشد برنامه ریزی آموزشی، آستانه‌اشرفیه ، گیلان، اداره کل آموزش وپرورش گیلان ، ایران


چکيده

این پژوهش واکاوی مؤلفه‌های شهر زیارتی با تأکید بر شهر سید جلال‌الدین اشرف (ع) آستانه‌اشرفیه می‌باشد. به لحاظ مفهومی مدل شهر زیارتی مطلوب شامل ابعاد و شاخص‌های چندگانه محیطی و کالبدی، اقتصادی، مدیریتی و سیاست‌گذاری و اجتماعی- فرهنگی است. بامطالعه انجام‌شده، اين شهر می‌تواند در صورت ظرفیت‌سازی ، در تبدیل شهر به قطب فرهنگی سیاحتی اقدام كند . مقاله حاضر از نوع مطالعات توصيفي تحليلي بوده و جهت جمع‌آوری اطلاعات در آن، تركيبي ا ز روش‌های تحقيق اسنادي، کتابخانه‌ای و ميداني مورداستفاده قرارگرفته و با بهره‌گیری از نقاط ضعف و قوت و نقاط فرصت و تهديد توسعه گردشگري مدل SWOT)) در شهر آقا سید جلال‌الدین اشرف(ع) آستانه‌اشرفیه مورد تجزیه‌وتحلیل واقع‌شده و با تأكيد بر كاركردهاي فرهنگي و مذهبي شهر آستانه‌اشرفیه جهت غلبه بر موانع و چالش‌های توسعه گردشگري راهبردهایی ارائه‌شده است. برخي از نتايج پژوهش نشان می‌دهد كه استفاده بهينه از جاذبه‌های مذهبي، تاريخي و فرهنگي شهر آستانه‌اشرفیه در كنار سودآوري اقتصادي آن منجر به ترويج و گسترش ارزش‌ها و فرهنگ اسلامي، معرفي ارزش‌هاي انقلاب و فرهنگ ناب اسلامي ايراني و غنا بخشيدن به فرهنگ معنوي در سطوح منطقه‌ای و ملي می‌شود. باوجوداین، به‌منظور تحقق توسعه گردشگري فرهنگي سیاحتی ، بهبود زیرساخت‌های اقتصادي، كالبدي، اجتماعي و فرهنگي ضرورتی است که محقق بدان دست‌یافته است.


مقدمه

زيارت و گردشگري مذهبي كه ريشه در باورها و اعتقادات ديني مذهبي در جهان دارد، به مفهوم تخصصي خود و فراتر از وابستگي به زمان و اوقات فراغت، عامل مهم جغرافياي انساني در شکل‌گیری از ديگر : مسافرت، ايجاد تمركز و چشم‌انداز فرهنگي است (مؤمني و همکاران، 1387). به لحاظ موقعيت فرهنگي مذهبي خاص ايران در ميان كشورهاي ديگر، گردشگري مذهبي جاي رشد و توسعه قابل‌توجهی در ايران فرهنگي دارد؛ به‌گونه‌ای كه تنوع مراكز، آثار و ابنية تاريخي و عبادتگاه‌های اديان مختلف موجود در مناطق مختلف كشور، موقعیت ايران را در تمام دنيا بی‌نظیر كرده است . جاذبه‌های اماكن مذهبي ايران كه گره خوردگي تعاليم مذهبي با انديشه، هنر وزندگی ايراني را به نمايش می‌گذارد، امروزه يكي از اولویت‌های گردشگران خارجي براي سفر به ايران است .

انگیزه‌های مذهبي گردشگران خار جي براي سفر به ايران و وجود بيش از يك ميليارد مسلمان وبیش از دويست و پنجاه ميليون شيعه در جهان، بسيارى از موانع و مشكلاتي كه در تعاريف ما از پديدة گردشگري و آثار منفي اجتماعي و فرهنگي بر آن نهفته است را برطرف می‌کند و راه براى توسعه صنعت گردشگري مذهبي فرهنگي هموارتر می‌کند(سينايي، 1382 : 19 ). شهر آستانه‌اشرفیه به‌عنوان بخش كوچكي از پيكر ه ی پهناور سرزمين ايران با بهره‌مندی از ویژگی‌های فرهنگي، مذهبي (مانند جاذبه‌های انساني گردشگري از قبيل حرم حضرت سید جلال‌الدین اشرف(ع) برادر امام هشتم (ع) ، سید محمد (ع) ، امامزاده‌ها و حوزه‌های علميه برادران و خواهران در سطح کشور در كنار ساير جاذبه‌های اقتصادي گردشگري مانند صنایع‌دستی و نيز جاذبه‌های طبيعي گردشگري (بندر کیاشهر، دریای خزر، رودخانه سفیدرود و پل‌های تاریخی و...) ازجمله مناطقي است كه در صورت رفع موانع موجود و نيز بالفعل شدن برخي جاذبه‌های گردشگري می‌تواند پذيراي تعداد قابل‌توجهی از گردشگران داخلي و حتی خارجي باشد .

گردشگري مذهبي افزون بر منافع اقتصادي می‌تواند به‌عنوان نمادي از هويت و تعاملات فرهنگي و توسعه‌ی گردشگري، فرهنگي - ديني در سطوح ملي، منطقه‌ای نيز قلمداد شود(سازمان جهاني جهانگردی 1384: 124 ).

آستانه‌اشرفیه ،شهر آقا سید جلال‌الدین اشرف (ع) با عنايت به اينكه این شهرپایگاه معنوي قابل ارتقاء به قطب فرهنگی سیاحتی محسوب می‌شود، در صورت ظرفیت‌سازی لازم می‌تواند به توليد و نشر تفكر دينـي در منطقه ، استان و کشور اقـدامات مؤثرتری را از خود نشان دهد. بنــابراين اهميــت و ضــرورت توسعه گردشــگري مــذهبي بــا كاركردهــاي آن ماننــد درآمدزايي، رشد در حوزه اقتصاد در سطح منطقه‌ای و مهم‌تر از آن كاركردهـا و اثـرات آن در گسترش ارزش‌هاي اعتقادي و فرهنگ اسلامي ـ ايراني در سطوح منطقه‌ای، ملي می‌تواند موردتوجه برنامـه ريـزان و سیاست‌گذاران در جهـت ايجـاد زیرساخت‌های لازم این شهر قرار گيرد. همچنين با توجـه بـه نـرخ بيكـاري در شهرستان آستانه‌اشرفیه و استان گیلان،زير بخش‌های گردشـگري مـذهبي ـ فرهنگي باوجود ظرفیت‌ها و قابلیت‌های فـراوان می‌تواند بـه توسعه اشـتغال و سرمایه‌گذاری كمك قابل‌توجهی كند.

به اين منظور، نويسندگان مقاله حاضر با اسـتفاده از تركيبي از روش‌های تحقيق اسنادي و ميداني به توصيف و تحليل جاذبه‌ها، امكانات، فرصت‌ها و تهديدها در وضعيت گردشگري مذهبي ـ فرهنگي و آثار آن در توسعه‌ی شهر سید جلال‌الدین اشرف (ع)پرداخته‌اند و با استفاده از مدل SWOTنقاط ضعف و قوت و فرصت‌ها و تهديدهاي توسعه‌ی پيش روي گردشگري فرهنگي سیاحتی در اين شهر را مورد تجزیه‌وتحلیل قرار داده و راهبردهايي در اين زمينه ارائه کرده‌اند.

پیشینۀ مطالعات

(سـانتوس ،2000) بر اين باور است كـه توليـد انگیزه‌ها بـراي گردشـگران مذهبي شهر فاطيماي پرتغال، در قالب شبکه‌ی دين (انگيزه)، گردشگري (سفر) و اوقـات فراغت (مـشغوليت) تبيـين می‌شود. ازنظر وي حتـي باوجود ظهـور مدرنيتـه و پیچیدگی‌های آن در دوران جديد، تعداد زيادي از افراد از سراسر دنيا به‌منظور زيـارت اين مكان مقدس در آن حضور می‌یابند.(پـارك ، 1994) بـا كـاربرد چـارچوب مفهـومي جغرافيـاي دينـي و جغرافياي گردشگري به‌منظور استفاده‌ی بهتر از ویژگی‌های فضاها و مكان­هـاي مـذهبي، بررسي واكنش­هـاي مـذهبي در خـصوص مقـدس بـودن ايـن مکان‌ها و هـمچنـين بازتاب‌های اين واکنش‌ها به‌خصوص در مورد زائر محوري در الگوها و جریان‌های جغرافيايي را ضروري می‌داند.

(گيل و كاريل ، 2008 ) به بررسي وضعيت گردشگري در ناحیه‌ی زيارتي ديو اسپانيا پرداختـه و موفقيت گردشگري در اين ناحيه را منوط به اجراي مدلي كه در بردارندِ ی مفهوم مناسبي از سرمایه‌ی اجتماعي باشد دانسته‌اند. اين مدل مؤلفه‌های اشتغال و فعالیت‌های اقتـصادي و مرتبط با گردشگري، توسعه‌ی شهري و روستايي، شرايط و كيفيـت عوامـل محيطـي و اكولوژيكي و كيفيت زندگي ساكنين می‌باشد .

امروزبا یک نظریه‌پردازی ضـمن بررسي توانمندی‌های گردشگري آستانه‌اشرفیه و اثرات آن بر توسعه‌ی شهر آقا سید جلال‌الدین اشرف(ع) و استان گیلان، باید باور داشت كه براي غلبه بر موانع اجتماعي ـ فرهنگي در پـذيرش گردشـگر در شهر آستانه‌اشرفیه و اسـتان گیلان، عواملي مانند شناخت منابع فرهنگي و تاريخي و بهبود شـرايط بازديـد و بهره‌برداری اقتصادي از آن‌ها؛ شناخت و احياي منابع طبيعي و حفظ محیط‌زیست به‌طور ویژه؛ شناخت، احيـا و تقويت سنت‌ها و هنرهاي بومي؛ بهبود زیرساخت‌ها و تسهيلات گردشگري؛ اسـتفاده از ظرفیت‌های انساني و اقتصادي مراكز جمعيتي و بهبود سيماي شهر بايد موردتوجه و برنامه ریزی استراتژیک قرار گيرند .

كاركردهاي گردشگري مذهبي، فرهنگي

از ده 1980م. در چارچوب توسعه محلي، گردشگري به‌عنوان راهبردي براي ايجاد اشتغال و رشد بر پاية تعادل منطقه‌ای از سوي مؤسسات و نهادهاي منطقه‌ای و بین‌المللی همچـون اتحادیه اروپا توصيه می‌شد. ازاین‌رو گردشگري مذهبي از ديدگاه گردشگران و ساكنين منطقـه داراي منافع بلندمدت است و باعث توسعه پايدار فرهنگي و منطقه‌ای می‌شود. بنـابراين در يك ساختار ادراكي دو حوزه براي گردشـگري مـذهبي و فرهنگـي قابل‌شناسایی هست. در یک‌طرف اندازه و ابعاد گردشگري مـذهبي و فرهنگـي و در طـرف ديگـر گردشگري مذهبي و فرهنگي به‌عنوان كارگزار توسعه محلي موردتوجه قرار می‌گیرد. بر اين اساس گردشگري مذهبي ـ فرهنگي ابزار مؤثر و قابل‌اعتمادی را بـراي توسعه اقتصاد محلي و قلمرو جغرافيايي بر مبناي توسعه پايدار فراهم می‌کند. در ارتبـاط بـا گردشگري فرهنگي تركيبي از ارزش‌هاي فرهنگي و عوامـل اقتـصادي وجـود دارد كـه باعث می‌شود اين نوع از گردشـگري ارزش بيـشتري پيـدا كنـد. درواقع گردشـگري فرهنگي نمايانگر يكي از فعالیت‌های رو به رشـد آینده گردشـگري جهـاني در هزار جديد می‌باشد (گيل و كاريل، 2008:424).

روش‌شناسی پژوهش

اين پژوهش از نوع مطالعات توصيفي ـ تحليلـي اسـت. بـراي جمع‌آوری اطلاعـات و داده‌های موردنیاز از تركيبي از روش‌های تحقيـق اسـنادي و کتابخانه‌ای و مطالعـات ميداني استفاده‌شده و با توجه به اطلاعات به‌دست‌آمده امكانات و ظرفیت‌های بـالقوه و بالفعل گردشگري مذهبی ، فرهنگي سیاحتی شهر آقا سید جلال‌الدین اشرف(ع) (آستانه‌اشرفیه ) در استان گیلان موردبررسی قرارگرفته است.

در ادامـه با استفاده از مدل SWOTنقاط ضعف و قـوت و فرصت‌ها و تهديـدهاي پـيش روي توسعه‌ی گردشگري در شهر آستانه‌اشرفیه مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته است. فن گردآوري اطلاعـات در سـطح مطالعـات ميـداني، انجـام مقاله نظرات صاحب‌نظران حوزه‌های برنامـه ريـزي، گردشـگري و فرهنـگی بـوده که از نتايج آن در تنظـيم جـداول SWOTاستفاده‌شده اسـت.افزون بر اين از مشاهدات ميداني و تجربيات نگارندگان طي ده سال گذشته در حوزه‌های گردشگري مذهبي ــ فرهنگـي بهـره گرفته‌شده اسـت. درمجموع از داده‌های ميداني صرفاً به‌عنوان تکمیل‌کننده داده‌های اسـنادي و کتابخانه‌ای در تنظـيم جدول SWOTاستفاده‌شده است.

تحليل SWOTازجمله شیوه‌های رايج در نظام‌های برنامه ريزي راهبردي و مديريت محسوب می‌شود. اين نوع تحليل، تصوير روشني از وضعيت موجود به دست می‌دهد و به برنامه ريزان و مـديران كمـك می‌کند تـا بااطلاع و اشـراف كامـل نـسبت بـه واقعیت‌های موجود و نيـز آگـاهي از رونـدهاي فرصت‌آفرین و يـا خطرسـاز آينـده، تصميمات لازم را در مسير رشد و تعـالي جامعـه يـا سـازمان موردنظر اتخـاذ كننـد (رکن‌الدین افتخاري و مهدوي، 1385:8).

مدل مفهومی عناصر نظام اجتماعی شهر زیارتی و کارکردهای آن

وضعيت موجود گردشگري مذهبي ـ فرهنگي شهر آستانه‌اشرفیه

مطالعات اقتصادي ـ اجتماعي شهرستان آستانه‌اشرفیه نشان می‌دهد كه زيارت و گردشگري مهمترين محور توسعه این شهرستان و توسعه صنعت گردشگري مذهبی ، فرهنگی سیاحتی با محدودیت‌هایی روبروست که این امر می‌تواند نقش بسزایی در حيات اقتصادي ـ اجتماعي و حتي سياسي شهر آستانه‌اشرفیه داشـته باشـد. شـهر آستانه‌اشرفیه بـه دليـل برخورداري از امـاكن متبركـه، مـزار شخـصيت­هـاي برجـسته، مسجدها، مدرسه‌های علوم ديني و بالأخص حـرم حـضرت سلطان سید جلال‌الدین اشرف(ع) و مـسجد جامع و حرم آقا سید محمد (ع) و حرم مطهر شهدا که کم‌نظیر است بنای خاص آن، بعد از شاه‌چراغ شیراز ، چهارمین قطب زيارتي كشور می‌تواند محسوب شود. همچنـين وجـود جاذبه‌های تـاريخي، باسـتاني و طبيعـي نقـش گسترده‌ای در توسعه گردشگري مذهبي ـ فرهنگي اين شهر می‌تواند داشته باشد؛ در اين ميان شهر آستانه‌اشرفیه از آمـار زائـران و گردشـگران مـذهبي قابـل قبـولي برخوردار نیست، زیرابه اذعـان كارشناسـان هنـوز زیرساخت‌های گردشـگري آن از توسعه‌یافتگی لازم برخوردار نيست.

الگوي گردشگري شهر مبتني بر قالب ضعیف و محدودیت‌های امكانات اقـامتي و بالاخره تأثير روزافزون عدم زیرساخت‌ها و خدمات حمل‌ونقل مـسافرتي سـبب كوتاه شدن مدت سفر زائران در اين شهر شده است كه اين موضوع در آينده نيازمند دگرگوني در توسعه‌ی بازار و تقاضاي موجود از يـكسـو و تغييـر محـصول گردشـگري از سـوي ديگـر هست. بر اساس نتايج اولية ،طرح آماري برآورد زائـرين آقا سید جلال‌الدین اشرف (ع) ،سال به سال و طی ده گذشته برنامه ریزی نشده واز دیگر سوی برای جذب گردشگری آینده هم تمهیدات موثر لحاظ نگردیده است.

تحليل نقاط قوت و ضعف، فرصت‌ها و تهديدها (SWOT)

با توجه به مطالعات انجام‌شده در فضاي گردشگري مذهبي ـ فرهنگـي شهرستان آستانه‌اشرفیه می‌توان گفت نقاط قوت و ضعف يا فرصت‌ها و تهديدهايي وجود دارنـد كـه برخي از آن‌ها در سطح ملي نيز مصداق داشته ، منابع و مستندات اسنادي و ميداني كه در تدوين و استخراج جداول SWOTگردشگري مذهبي ـ فرهنگي سیاحتی شهرستان آستانه‌اشرفیه در اين پـژوهش استفاده‌شده‌اند در شش گروه كلي مطالعات ميداني نگارندگان، مصاحبه، مکاتبه‌ها ، نشست‌ها و مشاهده‌ی طرح‌های پژوهشي، طرح‌های مطالعاتي، اسناد توسعه، گزارش‌ها و نـشريات دولتي و مجموعه مقالات طبقه‌بندی‌شده كه عمده‌ترین منابع به‌دست‌آمده در جداول ذيـل هستند اراده می‌شوند.

مطالعات ميداني:

جدول شمارة 1 :منابع و مستندات ميداني و اسنادي مورداستفاده در جداول SWOT 1 .

مطالعات ميداني نبود:

5 مقالات علمی پژوهشی

5-1 جايگاه گردشــگري شهرستان آستانه‌اشرفیه

در کشور

5-2 برنامــه ريــزي توســعه گردشگري با تأكيد بر شهرستان آستانه‌اشرفیه.

5-3 مهـاجرت و معـضلات فرهنگي و اجتماعي شهرستان آستانه‌اشرفیه.

5-4 روند تحولات بخش فرهنگ شهرستان آستانه‌اشرفیه.

5-5 جايگــاه سلطان سید جلال‌الدین اشرف(ع)،

حرم آقا سید محمد (ع )و حرم مطهر شهدا ونخبگان گذشته وحال و نقش آن در شهر مذهبی آستانه‌اشرفیه

5-6 بررسـي اثـرات اقتصاد گردشگري در شهرهاي مذهبي، مورد شناسي: شهرستان آستانه‌اشرفیه

1 .طرح‌های پژوهشي در شهر آقا سید جلال‌الدین اشرف(ع).

2-1 بررســي ايجــاد تعــاونيهــاي گردشگري در شهرستان آستانه‌اشرفیه

2-2 بررسي توانمندي هاي گردشگري شهرستان آستانه‌اشرفیه.

2-3 مقايـسة ويژگـيهـاي جمعيتـي و گردشـگري اقامـت كننـده در واحـدهاي اقـامتي شهرستان آستانه‌اشرفیه.

2-4 بررسي وضعيت فرهنـگ عمـومي شهرستان آستانه‌اشرفیه.

3 .طرح‌های مطالعاتي

3-1 طــرح مطالعات اقتصادي و اجتمـاعي شهرستان آستانه‌اشرفیه.

3-2 طـرح جامع گردشگري شهرستان آستانه‌اشرفیه.

3-3 .طرح شـمارش وسـايل نقليـه در حـال تـردد در محورهاي منتهي به محورشهرستان آستانه‌اشرفیه.

6.نشريات و گزارشهاي دولتي

6-1 شهرستان آستانه‌اشرفیه در رهگـذار توسعه.

6-2 .سالنامه آماري شهرستان آستانه‌اشرفیه.

6-3 گزارش هاي اقتصادي و اجتماعي شهرستان آستانه‌اشرفیه.

6-4 بررسی وضعيت سرمايه انسانی و اجتماعي در شهرستان آستانه‌اشرفیه.

6-5 نظـام برنامـه ريـزي شهرستان آستانه‌اشرفیه.

6-6 بررسي تعادلهـا و عدم تعادلهاي فضايي شهرستان آستانه‌اشرفیه در بخـش امـوراجتماعي

4 .اسناد توسعه

4-1 .سند ملي توسعه شهرستان آستانه‌اشرفیه.

4-2 .سند چشم‌انداز توسعه فرهنگي شهرستان آستانه‌اشرفیه.

4-3 .چشم‌انداز شهرستان آستانه‌اشرفیه در افــق 1404.

4-4 .سند برنامة ششم توسعه شهرستان آستانه‌اشرفیه.

جدول شمارة 2 :نقاط قوت و نقاط ضعف گردشگري مذهبي، فرهنگی سیاحتی شهرستان آستانه‌اشرفیه براساس مدل SWOT

شرح

نقاط قوت

مستندات

نقاط ضعف

مستندات

جاذبه های مذهبی –تاریخی شهرستان آستانه‌اشرفیه در استان گیلان

وجودحرم مطهرسیدجلال‌الدین اشرف(ع)

منابع موجود

عدم وسعت حرم مطهر وجذاب نكردن اماكن مذهبي شهربـراي گردشگران

منابع موجود

مسجد جامع شهر

منابع موجود

ضـعف زيرسـاختهـا در گسترش مسجد جامع

منابع موجود

حوزه‌های علميه و مدارس ديني برادران وخواهران

منابع موجود

فرسودگي كالبدي بافت تاريخي و دوام كم

منابع موجود

زيارتگاهها و بقاع متبركه روستاهای تابعه

منابع موجود

عدم جاذبه ی سفرزیارتی به روستاهای شهرستان

منابع موجود

اماكن تاريخي

منابع موجود

عدم ساماندهي اماكن تاريخي و بافت گردشگری در اطراف آن‌ها

منابع موجود

مرقد مطهر علماء

منابع موجود

تعریف نشدن مکان ها و مرقد آن‌ها در سطح ملموس

منابع موجود

مرقد مطهر شهداء

منابع موجود

تعریف نشدن مکان آن برای گردشگران

منابع موجود

جاذبه‌های فرهنگي و مذهبي

زمينه هاي كسب معنويت

منابع موجود

عدم شناخت نيازهـاي گردشـگران مذهبي

منابع موجود

امكان دستيابي به آرامش روحي و رواني

منابع موجود

عدم برنامه ريزي فعاليت گردشگري هاي فرهنگي سیاحتی

منابع موجود

زمينه هاي رشـد فرهنـگ دينـي گردشگر

منابع موجود

عدم تناسب محتواي سفرهاي ديني با ذائقة گردشگران

منابع موجود

اجرايي آيـ ـين هــاي و مراسـ ـم فرهنگي و مذهبي

منابع موجود

تناقض افكار و اعمال سـليقه هـاي خاص در باب گردشگران

منابع موجود

تعـدد مراكـز آمـوزش دينـي و فرهنگي

منابع موجود



فرهنگی اجتماعی

تجمــع چهــره هــاي مــذهبي و فرهنگي

منابع موجود

عدم تبلیغ و فرهنگ سازی گردشگری مذهبی

منابع موجود

بالا بودن ظرفيت مذهبي مردم

منابع موجود

ضعف زیر ساخت های عمران شهری و تاسیسات شهری

منابع موجود

شهر آقا سید جلال‌الدین اشرف (ع)به‌عنوان خاسـتگاه قطب فرهنگی سیاحتی استان

منابع موجود

عدم تحقق طرح های تصویب شده در شهر آستانه‌اشرفیه

منابع موجود

شهر آقا سید جلال‌الدین اشرف (ع) به‌عنوان چهارمین شهر معنـوي کشور

منابع موجود

كمبود فضاي سبز شهري در سطح شهر و اماکن مذهبی اطراف حرم مطهر

منابع موجود

وجــود جهار مرکز دانشگاهی و دو مرکز حوزوی

منابع موجود

نامناسب بودن تسهيلات اقامتی بهداشتي و خدماتي در دانشگاه ها جهت مهمانان ویژه

منابع موجود

بودن دو پایگاه تحلیلی وخبری (رسانه ی فعال) در شهر

منابع موجود

طراحي هندسي نامناسب تقاطع ها و ميادين

منابع موجود

وجود مسجد جامع شهر با قدمت تاریخی

منابع موجود

عدم وجود پياده روهاي تجهيز شده پيرامون حرم و مسجد جامع شهر

منابع موجود



عــدم ايجــاد تحــول در كيفيــت خدمات گردشگري

منابع موجود



آگاهي پـايين ميزبانـان نـسبت بـه نيازها و خواسته هاي گردشگران

منابع موجود

درآمدزايي و اشتغال زايي محدود

منابع موجود

كمبود درآمـدهاي شـهرداري آستانه‌اشرفیه جهت عمران شهري

منابع موجود

كريدورمركزمذهبی مطرح بین استان قزوین، اردبیل و مازندران

منابع موجود

بدون بازده بـودن كـسب و كـار در برخــي از بخــش هــاي صــنعت گردشگري

منابع موجود

اقتصادی

وجود بازار و رسته هاي تجـاري محدود در اطراف حرم مطهر

منابع موجود

عدم طراحي و ايجاد صنایع‌دستی مناسب با توجه به مفاهيم ارزشمند معنوي شهر مذهبی

منابع موجود

برخي از صنایع‌دستی محدود

منابع موجود

كمي مدت مانـدگاري گردشـگران آستانه‌اشرفیه در شهر آق سید جلال‌الدین اشرف(ع)

منابع موجود

مستعد بـودن شـهرآستانه‌اشرفیه جهـت سرمايه گـذاري و برنامـه ريـزي گردشگري مذهبي و معرفـي آن به‌عنوان قطب گردشــگري

مذهبي ـ فرهنگي سیاحتی

منابع موجود

كمبود محل اقامت در ايام تعطيل و مناسبتي

منابع موجود

ساختاری ومدیریتی

دفــاتر مــسافرتي محدود

منابع موجود

عـــدم مـــديريت و راهبـــرد گردشــگري اســتان و شهرستان آستانه‌اشرفیه در بــالابردن مديريت ساختاری زائر پذیری ماندگار

منابع موجود

وجــود ســازمان هــاي متــولي گردشگري و نهادهاي دولتـي و غيردولتي مـرتبط بـا مـذهب و فرهنگ

منابع موجود

كمبـود و عـدم تخـصص نيـروي انساني آموزش ديده خـصوصاً در حوزه گردشگري

منابع موجود

طرح‌های گــسترش صــنايع وابــسته بــه گردشگري در حد محدود

منابع موجود

عدم ارائه آموزش هاي لازم بـه افراد فاقد تخصص در اماکن مذهبی شهر ستان

منابع موجود


ســهم بــالايي از گردشــگران مذهبي را طبقات متوسط تشكيل مي دهند

منابع موجود

عدم اجماع سـطوح تأثيرگـذار در استان و شهرستان برای جذب گردشگران و زائران

منابع موجود


استقرار در مسير محوري مهم حمـل و نقـل كـشور(كريـدور

شمال غرب ـ مرکزی- شمال شمال و شمال شرق

منابع موجود




وجود هتل ها و مسافرخانه محدود

منابع موجود



حقوقی

وجــود قــوانين و برنامــه هــاي حمايت از گردشگري

منابع موجود

وجــود موانــع حقــوقي و قــانوني توسعه گردشگري مذهبي

منابع موجود


وجود مـشوق هـا و حمايـت از امور مذهبي و فرهنگي از جانب مسئولان، علماء، مراجع تقليـد و مردم

منابع موجود



مذهبی

توليد و نشر و ترويج دينـي در سـطح ملـي،

كشورهاي اسلامي و جهان

منابع موجود

فقدان تلقـي مثبـت نـسبت بـه گردشگران در ميـان عـده اي از مردم و مسئولين

منابع موجود

الگوسازي مدنيت ديني، علمي و معنوي

منابع موجود

تعارض ارزشي بين گردشـگران جامعه افراد

منابع موجود

مركز توليد و انتشار فكر معنوي بـراي جهـان

اسلام

منابع موجود



حفظ فرهنگ ايراني و نشر آن

منابع موجود



تقويت پايه هاي اعتقاد ی

منابع موجود



بهره‌مندی از فضاهاي معنوي و مذهبي بـراي

اسلامي فرهنگ توسعه

منابع موجود



گسترش ارادت خاص مردم به ائمه اطهـار و

مذهبي ارزش‌هاي

منابع موجود



ارتقاء بهره‌گیری معرفتي از اماكن ديني

منابع موجود

سهم پایین شهر آستانه‌اشرفیه از گردشگری داخلی

منابع موجود

فرهنگی ،اجتماعی

افزايش انگيزه و استقبال مـردم کشور بـراي

سفرهاي زيارتي

منابع موجود

سهم پایین گردشـگران مـذهبي كم درآمد در تركيب گردشگران ورودي

منابع موجود

معرفي فرهنگ و آداب‌ورسوم شهر به ساير مردم کشور

منابع موجود

عدم طراحي الگوي شهراسلامي ايراني نمونه (معمـاري، روابـط اجتمـاعي،امور مذهبي و...)

منابع موجود

وجود امكان گسترش پارکینگ‌هاي سطحي و طبقاتي با توجه به بناهاي کلنگی

منابع موجود

عدم وجود پارکینگ‌هاي کافی سطحي وطبقاتي با توجه به بناهاي کلنگی

منابع موجود

نهادی و سیاسی

افزايش توجه و حمايـت مـسئولان اسـتان و علماء و مراجع حوزه از توسعه گردشـگري

مذهبي

منابع موجود

رويگرداني بخش خـصوصي از مشاركت در صنعت گردشگري

منابع موجود

وجود نيروهاي متخصص و با تجربه در امـور فرهنگي و مذهبي

منابع موجود

عدم تكافوي اعتبارات دولتي به تنهايي براي ساماندهي منابع انسانی درصـنعت گردشگري

منابع موجود

برنامه ريزي دولـت جهـت تجهيـز و توسعه

اماكن مذهبي و زيارتي

منابع موجود

نــاتواني در اجــرا و پيگيــري برنامه های دولتت در گردشگري مذهبی وسیاحتی



پروژه از حرم تا حرم و طرح‌های گـسترش وتجهيــز امكانــات اقــامتي و رفــاهي حرم آقا سید محمد و حرم شهداء

منابع موجود

تداوم نگرش حفاظتي مرمتي بـه بافــت تــاريخي و در نتيجــه محدود ماندن راهگشايي ها

منابع موجود

آبرساني آب شرب از سرشاخه هاي سفیدرود

منابع موجود



مطالعات و برنامه ريزي جهـت ايجـاد منـاطق

نمونة گردشگري در استان

منابع موجود

نیاز به آرامش سياسي بـه ويـژه در شهر آقا سید جلاالدین اشرف (ع)

منابع موجود

اســتفاده از نيــروي انــساني متخــصص در

برنامه ريزي گردشگري در ايـن شهر

منابع موجود



وجود گرايش به حركت پياده در اطراف حرم مطهر

منابع موجود

عدم اصلاح سواررو و قطع سوارروها در روبروی حرم تا شعاعی خاص

منابع موجود

فناوری

گسترش فرصت‌هاي گردشگري در IT

منابع موجود

اســتفاده نكــردن از تماميــت ظرفیت‌های اينترنتـي و فنـاوري

اطلاعاتي جهت معرفي تبليغـات و بازاريابي

منابع موجود

رشد فناوري هاي حمل و نقل

منابع موجود



بهره‌گیری از اينترنـت بـراي معرفـي صـنعت

گردشگري مـذهبي ايـران بـه گردشـگري و

بازاريابي

منابع موجود

عدم بهره‌گیری از اينترنـت بـراي معرفـي صـنعت

گردشگري مـذهبي ايـران بـه گردشـگري و

بازاريابي

منابع موجود

ارائه راهبردها و راهكارها

1- راهبردهاSO

در اين راهبردها كه بر نقاط قوت دروني و فرصت‌هاي بيروني استوار است، راهكارهاي زير جهت بهره برداري از فرصت‌ها و نقاط قوت به‌منظور توسعه گردشگري فرهنگي ـسیاحتی در آستانه‌اشرفیه شهرسید جلال‌الدین اشرف (ع) ارائه می‌شود:

-هدايت و راهنمايي زائران به شهر آستانه‌اشرفیه به‌منظور كسب انگیزه‌های معنـوي از محضر مراجع و علماي ديني؛

-تقويت تعاملات فرهنگي ـ مذهبي گردشگران مـذهبي از طريـق ايجـاد مركز همايش هاي ملی در شهر آستانه‌اشرفیه؛

-توسعه حرم مطهر سید جلال‌الدین اشرف (ع) در جهت به وجود آوردن فـضاي مناسـب كالبدي و معنوي براي زائران داخلي ؛

-ساماندهي رودخانه‌ی سفیدرود در حوزة شهري به طول تقريبي 6كيلومتر بـراي ايجـاد بازارچه‌ها، پارکینگ‌ها و واحدهاي خدماتي؛

-ارتقاء نقش زيارتي و مـذهبي شـهر آستانه‌اشرفیه بـا ايجـاد نمایشگاه‌های دائمـي كتـاب و نرم‌افزارهای علوم اسلامي در سطوح ملي ؛

-توجه به ظرفيت تبليغاتي طلاب حوزه‌های علمية شهر آستانه‌اشرفیه به‌عنوان مبلغـين جلب گردشگر مذهبي ملی؛

-ساماندهي محورها و كريدورهاي ارتباطي استان بـا کیفیت بخشی مطلوب كمربنـدي شـهرآستانه‌اشرفیه و دروازه هاي ورودي و خروجی آن؛

-اعلام یک روز به‌عنوان روز ملی گردشگري در آستانه‌اشرفیه و تبليغـات و فرهنـگ سـازي با کمک رسانه ها در خصوص آن؛

-ايجاد مسير مستقیم حرم مطهر تا حرم مطهر شهداء

-برخــورداري از رشــد و گــسترش مناســب فنــاوري اطلاعــات و ارتباطــات و زيرساختهاي مناسب مخابراتي به‌عنوان ابزاري براي توسعه گردشـگري و ايجـاد ارتباط با بازارهاي ملی و گردشگري؛

-استقرار منطقة ويژه اقتصادي بندر کیاشهر متصل به 3 کلیو متری میدان جمهوری شهر آستانه‌اشرفیه؛

-بهره‌گیری از حوزه‌های علميه و مدارس ديني به‌عنوان مراكزي براي توليد و تـرويج تفكر ديني در سطح ملي ؛

-شناسايي و معرفي غناي اكوتوريستي به‌عنوان بستري مناسب جهت جذب گردشگر و طولاني كردن مدت اقامت و هزينه كرد گردشگران؛

-توسعه و گسترش کتابخانه‌ای به نام سید جلال‌الدین اشرف(ع)؛

-سنجش سلیقه‌ها و علاقه‌مندی‌های گردشگران مذهبي و اعمال آن در توليـد صنایع‌دستی شهر آستانه‌اشرفیه ؛

-بازسازي و احیای بقاع متبركه به‌عنوان مکانه‌ای مذهبي براي توسعه فرهنگ اسلامي؛

-استقرار اماكن اقامتي و بازارهاي تجاري پيرامون حرم مطهر در مـسير پروژه حرم مطهر وحرم تا حرم مطهرشهدا؛

-ايجاد سازوكاري براي توقف زائران درمحیط ومحدوده ی شهر؛

-ايجاد مراكز خدماتي و پارکینگ‌هاي مناسب در ورودی‌های شهر؛

-ايجاد مجتمع‌ها و بازارچه‌های بزرگ در اطراف شـهر بـراي كـاهش تمركـز جمعيت در مركز شهر و اطراف حرم مطهر؛

-تهيه بروشور با توجه به تركيب و نياز گردشـگران بـراي معرفي سید جلال‌الدین اشرف (ع) به گردشگران مذهبي؛

-انجام مطالعات در خصوص دسته‌بندی گردشگران مـذهبي ازنظر درآمـد، فرهنـگ، آداب‌ورسوم و... به‌منظور ارائه خدمات با توجه به هزينه كرد آنان؛

-ايجاد زون پياده در اطراف حرم و تخلیه ترافيكي وسیع‌تر از مركز زيارتي شهر.

-ايجاد سايت­هاي اينترنتي ملی براي ارائه تحقيقات علوم اسلامي و درج نظرات علمای شهر در خصوص گردشگري مذهبي و فرهنگي؛

-ايجاد رشته­هاي گردشگري در دانشگاه‌های استان به‌منظور تربيـت نيـروي انـساني متخصص در زمينة مديريت و برنامه ريزي گردشگري و گردشگري مذهبي؛

-ايجاد مركز مطالعات راهبردي گردشگري مذهبي در يكي از دانشگاه‌های شهرآستانه‌اشرفیه؛

2- راهبردهاي تنوع ST

در راهبردهاي تنوع‌بخشی كه بر نقاط قوت دروني و تهديدهاي بيروني متمركـز اسـت،

راهكارهاي زير به‌منظور تأمين برخي از نیازمندی‌های نـواحي بـراي رفـع تهديدها ارائه می‌شود:

-رفع نقاط حادثه‌خیز در محورهاي ارتباطي شهرستان و استان؛

-تمركز بر نقاط برجسته فرهنگي و مذهبي مشترك ميان ساكنين استان و شهرستان آستانه‌اشرفیه با گردشـگران مذهبي؛

-تأمين و تربيت نيروي انساني موردنیاز بخش گردشگري؛

-نظارت مستمر بر كيفيت خدمات و عرضة محصولات گردشگري در شهرستان توسـط سازمان‌های ذی‌ربط؛

-افزايش مراكز خدماتي ـ رفاهي شهر آستانه‌اشرفیه وبندرکیاشهر به‌منظور بالا بردن زمان حضور گردشگران

مذهبي در شهر آستانه‌اشرفیه؛

-توسعه برنامه‌های تبليغاتي براي معرفي جاذبه‌های تاريخي ـ مذهبي و خـصوصيات بارز فرهنگي، معماري و آداب‌ورسوم شهر آستانه‌اشرفیه؛

-توسعه شبکه ارتباطي شهر آستانه‌اشرفیه و تدوين دفترچه‌های راهنما برای زائران و گردشگران؛

-تـأمين امنيـت زوار بـراي جلـوگيري از بـروز تخلف‌های اجتمـاعي و تناقض‌های مذهبي؛

-تدوين برنامه‌های فرهنگي در جهت ارتقاء بهره‌گیری معرفتي زوار اماكن ديني شهر؛

-همسو كردن و اجماع دیدگاه‌های مديران استاني براي تقويت نگاه ويژه آن‌ها نـسبت به گردشگري با استفاده از برگزاري همایش‌ها و بازديدهاي دوره‌ای از مركز مذهبي شهر آستانه‌اشرفیه.

3- راهبردهاي بازنگري WO

در راهبردهاي بازنگري ضمن تأكيد بر نقاط ضـعف درونـي، سـعي بـر بهره‌گیری از فرصت‌های بيروني در جهت رفع نقاط ضعف فرا روي گردشـگري مـذهبي در اسـتان گیلان و شهر مذهبی آستانه‌اشرفیه هست. به اين منظور راهكارهاي زير ارائه می‌شود:

-در كنار حرم حضرت سید جلال‌الدین اشرف (ع) و حرم مطهر شهدا در حال حاضر تنها جاذبه سفر به شهر آستانه‌اشرفیه به شمار می‌روند تبليغات در خصوص شناسايي گسترد ساير بقاع متبركه شهر و مراكزي همچون آقا سید محمد (ع) و آقا سید حسن (ع) ، حوزه‌های علميه، و... براي جذب گردشگران مذهبي ـ فرهنگي صورت پذيرد.

-در حال حاضر روز بازار روزهای دوشنبه و پنج‌شنبه همچنان به‌عنوان تنها جاذبه سفر مردم نزدیک به شهر آستانه‌اشرفیه اسـت كـه باعـث كوتـاه نمودن مدت اقامت زوار در شهر و عدم تکمیل شهر زیارتی پرجاذبه براي مردم شـده اسـت.

بنابراين براي رفع مشکلات فوق راهكارهاي ذيل ارائه می‌شود:

-برگزاري نشست‌ها و همایش‌های مشترك با تولیت‌های مذهبی در راستاي الگوسازي شهر مذهبی و تبـديل آن از شـعار بـه عمـل و جريـان يافتن آن درآیند فرهنـگ عمـومي مـردم شـهر و گردشـگران مـذهبي سایر مردم کشور؛

-ايجاد اماكن ارزان‌قیمت به‌خصوص براي اقشار متوسط گردشگر مـذهبي برخـي شهرهای كشور ؛

-ايجاد هتل‌های مدرن براي اقشار مرفـه كه آميخته بافرهنگ، هنر و معماري شهري اسلامي ـ ايراني باشد.

4- راهبردهاي WT

در اين راهبرد ضمن تأكيد بر رفع آسیب‌پذیری منطق موردمطالعه راهكارهاي زير ارائه می‌شود:

-با افزايش سالیان ورود زوار به شهر آستانه‌اشرفیه منابع آب شـرب فعلـي در سال‌های آتـي جوابگوي ميزان جمعيت آن نخواهد بود. براي رفع اين تهديد جدي می‌بایستی در تكميل و راه‌اندازی پروژه‌ی انتقال آب به آستانه‌اشرفیه تسريع به عمل آيد؛

-آموزش و اطلاع‌رسانی به مردم شهر در ارتباط با نحو برخورد آنان بـا گردشـگران مذهبي به‌منظور جلوگيري از تعارض ارزشي بين گردشگران و افراد جامعه؛

-زمینه‌سازی و تشويق مردم به مشاركت در توسعه زیرساخت‌های شهري به‌منظور جذب گردشگر و كسب درآمد؛

-تشويق سرمایه‌گذاران بخش خصوصي براي همراهي دولـت در سـاماندهي صـنعت گردشگري شهر آستانه‌اشرفیه؛

-استفاده از قابلیت‌های بالقوه بخش تعاون در توسعه گردشگري مذهبي در شهر آستانه‌اشرفیه؛

-ايجاد يك مكان آرام و قابل‌اطمینان در استان گیلان براي گردشگران مذهبي به‌منظور برقراري ارتباط دوستانه با هم‌وطنان سایر استان‌ها؛

-جلب همكاري بيشتر با قطب‌های مذهبی مطرح کشور و ايجاد سازمان‌ها و انجمن‌های مشترك با آن‌ها به‌منظور توسعه‌ی گردشگري مذهبي و فرهنگي؛

-تفكيك بافت‌های فرسوده‌ی شهري از مکان‌های تاريخي به‌منظور گـسترش فـضاي پيرامون حرم مطهر؛

-حفظ و احياء آثار ميراث فرهنگي و تاريخي به‌عنوان مکان‌های جذب گردشگر گسترش آن تا مناطق روستایی شهر؛

-افزايش كيفيت دفاتر گردشگري از طريق امکانات رسانه‌ای؛

-اختصاص رديف بودجه‌ای خاص براي شهرداری‌های شهرهاي زيـارتي به‌منظور جبران كمبود درآمد شهرداری‌های این‌گونه شهرها براي ارائه خدمات بهتر.

نتیجه‌گیری

بررسي سير تكويني و سيماي چشم‌انداز فرهنگي شهر آستانه‌اشرفیه نشان می‌دهد كه اين شهر بـا توجه به مضمون مذهبي ـ فرهنگي آن شـكل نگرفتـه اسـت. ازاین‌رو تركيـب نگـرش تكويني ساختاري ـ كاركردي در چارچوب نگرش دستگاهی در شـناخت بافـت پويـاي شهر، امكان شهرشناسي جغرافيايي عميق شهر را می‌طلبد. بدين ترتيب شـهر آستانه‌اشرفیه جزء شهرهاي مذهبی زائران و افزون بر آن جغرافيايي فرهنگي سیاحتی نبوده نیازمند راهکارهای تدوین‌شده است؛ تا در پرتو جهان‌بینی پديد آمده و شکل‌گیری فضايي وزندگی اجتمـاعي ـ اقتصادي خود را كاملاً تحت تأثير عامل مذهبي ـ فرهنگي و گردشگري برخاسـته از آن شكل دهد.

پس از پيروزي انقلاب اسلامي، با توجه به پيوند و رابط عاطفي حاكميـت مـذهبي كشور با آستان حرم سید جلال‌الدین اشرف (ع) و وجود حوزه‌های علميـه و گردشـگري مـذهبي ـ فرهنگي ایجادشده، آستانه‌اشرفیه می‌رود تا چشم‌انداز و جايگاه خود را بـه دست آورد كه اين امر منوط به بالفعـل شـدن برخـي توانی‌های بـالقوه و اسـتفاده از

قوت‌ها و فرصت‌ها و غلبه بر ضعف‌ها و تهديدها هست. بنـابراين بـه نظـر می‌رسد جهت دستيابي به برخي فرصت‌ها مانند محور بودن گردشگري مـذهبي آستانه‌اشرفیه استان گیلان و كـشور، توليد تفكر ديني و انتشار آن در سطوح ملی و الگوسازي آن به‌عنوان يك شهر نمونه‌ی مذهبي، ابتدا می‌باید شاخص‌های اقتـصادي، اجتمـاعي و فرهنگـي ايـن شـهر بـه نحـو مطلوبي تغيير يابد؛ بنابراين بهبود در زیرساخت‌های اقتـصادي، اجتمـاعي و فرهنگـي باعث فراهم شدن زمینه‌های ايجاد يك شهر زيارتي نمونه می‌شود.

بررسي نتايج حاصل از فن SWOTنشان می‌دهد كه:

1-در بين جاذبه‌های گردشگري مذهبي آستانه‌اشرفیه، حرم مطهر حضرت سید جلال‌الدین اشرف (ع) و حرم مطهر شهدا به‌عنوان مهم‌ترین و مـؤثرترين نمادهـاي مـذهبي بـراي توسعه‌ی گردشگري شهر آستانه‌اشرفیه به‌حساب می‌آیند. به‌منظور استفاده بهينـه از مکان‌های فـوق ، بـر توسعه‌ی گردشـگري فرهنگي سیاحتی تأكيد می‌شود.

2-گسترش حوزه‌های علميه و مدارس علوم ديني، شـهر آستانه‌اشرفیه باید بـه مركز نشر افكار و ارزش‌های اسلامي تبديل شود. مراكز فوق با ايجـاد ارتبـاط و تشكيل کرسی‌های نظریه‌پردازی ، ضمن شناساندن آستانه‌اشرفیه به‌عنوان پايگاه مذهبی فرهنگی سیاحتی و الگوي شهر اسلامي به‌طور غيرمستقيم بر توسعه گردشگري مذهبي در كشور و شـهر آستانه‌اشرفیه تـأثير بگذارد.

3-فرسودگي كالبدي شهر، نامناسب بودن تـسهيلات و تجهيـزات اقـامتي و رفـاهي، نابسامانی‌های ترافيكي و حمل‌ونقل، تراكم و تمركز جمعيت در شـهر آستانه‌اشرفیه، مهاجرپذيري و ناهنجاری‌های اجتماعي و فرهنگي ازجمله نقـاط ضـعف شهر آستانه‌اشرفیه به‌حساب می‌آیند كه تعجيل در تكميل پروژه‌های عمـران شـهري (طـرح حرم تا حرم، تأمين آب آشاميدني شهر و مشاركت دادن بخش خصوصي در اجـراي پروژه‌های عمـران شـهري مذهبی، (توسعه فضای حرم مطهر ) از موانعی است که باید به‌سرعت مرتفع گردد.

4-از ديگر نقاط ضعف گردشگري شهر آستانه‌اشرفیه اين است كه عليرغم حضور سـالانه گردشگر داخلي و حتی خارجي به‌خصوص گردشگر مذهبي در اين شهر، مدت اقامت و هزينه كرد گردشگران در آستانه‌اشرفیه ازلحاظ آماری نامعلوم است كه ايـن امـر عمـدتاً تحت تأثير محدوديت نبود سیستم اطلاعات و آمار در شهر سید جلال‌الدین اشرف (ع) است. در صورت بسترسازي و زمینه‌سازی، فرماندهي گردشگري مذهبي استان این شهر را به دست خواهد گرفت.

درمجموع به‌منظور برطرف كردن يا تقليـل نقـاط ضـعف و تهديـدها و تقويـت و بهبود نقاط قوت، استفاده از فرصت‌هاي موجـود در ارتبـاط بـا گـسترش گردشـگري مذهبي ـ فرهنگي در شهر سید جلال‌الدین اشرف (ع) و زمینه‌سازی و ظرفیت‌سازی در گسترد ايـران فرهنگي راهبردهاي مناسبي ارائه‌شده است؛ زيرا فائق آمـدن بـر برخـي تهديدها و نقاط ضعف‌ها و استفاده از فرصت‌ها و نقاط قوت نيازمنـد تـدوين قـوانين، برنامه‌ها و راهبردهايي در سطوح ملي ، استانی و شهرستانی و عزمـي همگـاني اسـت. ضـمن آنكـه بـه نظـر می‌رسد حتي در صورت بهبود شرايط، امكانات و فعالیت‌ها در سازمان‌های متـولي گردشگري، برنامه ريزي و توسعه گردشگري بايد در عالی‌ترین سطوح مديريتي استان و يا توسط نهادي فراگير، متشكل از كنش گران حوزه‌های گردشـگري مـذهبي ـ فرهنگـي ذينفع، برنامه ريزي و راهبري شود.

-----------------------------------------------------

منابع:

-افتخاری، رکن‌الدین، عبدالرضا و داوود مهدوی (۱۳۸۵)؛ «راهکارهای توسعه گردشگری روستایی»، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره ۱، ش ۲، صص ۱-۳۰.

-سازمان جهانی جهانگردی (۱۳۸4)؛ برنامه ریزی ملی و منطقه‌ای جهانگردی، ترجمه محمود عبدالله زاده، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.

-سینایی، وحید (۱۳۸۲)؛ گردشگری در ایران، عملکردها و چالش‌ها، تهران: مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.

-مؤمنی، مصطفی؛ مظفر صرافی و محمدقاسمی خوزانی (۱۳۸۷)؛ «ساختار و کارکرد گردشگری مذهبی - فرهنگی و ضرورت مدیریت یکپارچه در کلان شهر مشهد»، جغرافیا و توسعه، ش ۱۱، صص ۱۳-۳۸.

-Gil, A.R. and Curiel, J. E. (2008); "Religious Events as Special Interest Tourism. A Spanish Experience PASOS. Revista de Turismoy Cultural, Vol 6, N. 3 , PP 419-433.

-Park, Chris, C. (1994); Sacred Worlds – An Introduction to Geography and Religion. London: Routledge.

-Santos, M. and da Graça Mouga Poças. (2000); "Fátima: religious tourism in a sanctuarycity". 6 World Leisure Congress; Bilbau, de 3 a 7 de Julho(Actas em CD-ROM).

 
---
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally