انتظار و تاثیر آن در آرامش روحي و امنيت رواني 2
در این مقاله به دنبال تبيين مفهومي و بيان حدود معنايي واژه انتظار و تأثير آن بر حالات روحي و رواني آدمي به ويژه « آرامش روحي و امنيت رواني » است. بعبارتی هدف اين نوشته بررسي تأثير انتظار به عنوان يک مفهوم...
چهارشنبه 22 خرداد 1398    
بازدید: 22
انتظار و تاثیر آن در آرامش روحي و امنيت رواني 2
 
نويسنده: علي زينتي
 
 
 
 

آثار انتظار
انتظار در انديشه شيعي تنها يک نظريه علمي نيست که همانند تمام نظريه هاي علمي ديگر فقط بر فضاي ذهني فرد تأثير بگذارد و او را به سمت يک تحول فکري و ذهني پيش ببرد و به اندوخته هاي ذهني فرد بيفزايد و بعد شناختي فرد را غني سازد و يا بعد ذهني فرد را تحت تأثير و تحول قرار دهد. انتظار در قاموس فکري شيعه يک باور و اعتقاد راسخ در بين اعتقادات شيعه است. انتظار به عنوان يک اعتقاد همانند همه باورها و اعتقادات تأخير خاص خود را دارد. اعتقاد و باور در تفاوت با علم تأثيرات خاص زير را به همراه دارد:
- موجب تعريف رفتار خاص مي شود؛
- فرد معتقد را به سمت انجام رفتار هدف برمي انگيزد؛
- براساس ميزان برانگيختگي، فرد معتقد را به تأمين مقدمات و انجام رفتار هدف ( مورد نظر ) وا مي دارد؛
- تأمين مقدمات و انجام عمل تعريف شده براي فرد معتقد ارزش مند تلقي مي شود.
حال در بين اعتقادات، اعتقاد به ظهور منجي عالم بشريت يعني انتظار هم همين تأثيرها را دارد. براي فرد معتقد رفتار ( فردي و اجتماعي ) تعريف مي نمايد و او را به سمت تهيه مقدمات انجام اين نوع اعمال و تحقق رفتارهاي تعريف شده ترغيب مي نمايد.
تاثيرات و آثار انتظار را در دو گروه آثار کلي مي توان تقسيم بندي نمود: آثار فردي و آثار اجتماعي

آثار فردي

آمادگي شخصي:
شخص منتظر براي همراهي در يک تحول اصلاح گرانه فراگير که جهان درون و بيرون در عالم کبير و صغير را فرا مي گيرد، بايد خود را مهيا و آماده سازد. و الا فارغ از آمادگي لازم نه تنها همراهي ممکن نمي شود بلکه از درک تحول و درک منتظر باز مي ماند. ايفاي نقش انتظار، منتظر را به ايجاد تحولات و اصلاحات اساسي در حطيه شناختي و رفتاري و انگيزشي فرا مي خواند. اين آمادگي در حوزه هاي زير قابل گزارش است:
- اولين اثر انتظار در فرد منتظر، خودسازي اخلاقي و کسب آمادگي نفسي و روحي و تحصيل صفاي دل و طهارت درون براي مشارکت در زمينه سازي ظهور و همراهي با امام منتظر (عليه السلام) بعد از ظهور است. اين تأثير بر تمام تحولات فردي ديگر مقدم است و بايد قبل از تمام تغييرات ديگر جامعه عمل پوشد. چه انجام ديگر تحولات منوط به اين تحول است و بدون تحقق اين تحول، ديگر تحولات ممکن نمي شود.
- آمادگي فکري و عملي و شناخت دقيق از حقيقت انتظار و وظايف منتظر به عنوان زمينه سازي در راستاي انجام وظايف وي در عصر غيبت و زمان ظهور. شخص منتظر بايد به اين سطح از دانش و معرفت برسد تا بتواند طبق آنچه آن امام همام دوست دارند اقدام نمايد. افزون بر انجام اين وظايف شخصي، وي بايد ديگران را با وظايفشان آگاه سازد. در کنار اين آمادگي فکري شخصي، توجيه گري نظري و تئوري پردازي دقيق در تبيين انديشه مهدويت در سطح جهاني و دفاع فکري و نظري از انديشه مهدويت و پاسخ به شبهات مطرح شده و جلوگيري از کوته فکري و کج انديشي و رفتارهاي نابخردانه گوشه اي ديگر از تأثيرات اعتقاد به انتظار است.
- حفظ و افزايش توان جسمي و فيزيکي فردي لازم در سطح مطلوب و کارآمد به شکلي که همراهي لازم با تحول فراگير را براي فرد منتظر ممکن سازد. انتقال پيام انتظار و ارتباط با منتظران و ايجاد هم آهنگي لازم جهت زمينه سازي ظهور بر پايه نظام طبيعي موجود و لوازم و امکانات در دسترس و عادي و توان مندي هاي فردي و عمومي متداول انجام مي گيرد نه براساس نظام بديع و نو و يا به صورت تصادفي و بدون قاعده و قانون و يا با تکيه بر نيروي معجزه و عوامل خارج قانون طبيعت و خارق العاده. بر همين اساس فرد منتظر در راستاي فراهم سازي مقدمات اين تحول جهاني بايد در خود اين توان مندي ها را فراهم آورد و نيروي جسمي و فيزيکي و توان شخصي خود را جهت همراهي با امام خود تحصيل نمايد تا عقب نماند.
- تأمين و افزايش نيروي انگيزشي و توان رواني همراه با طهارت نيت و انگيزه لازم جهت زمينه سازي ظهور و همراهي لحظه به لحظه با امام منتظر (عليه السلام) فرد منتظر افزون بر برخورداري از انگيزه بالا در همراهي و زمينه سازي براي ظهور بايد اين فعاليت هاي متنوع را با نيتي الهي و به منظور تأمين رضايت حضرت حق انجام دهد. و الا انجام کاري فيزيکي و تحقق صرفاً خارجي و بيروني در دستگاه الهي اسلام مفيد و مؤثر نيست تا آن را به عنوان تاثير يک رفتار مذهبي و اعتقاد ديني بر شمرد. انديشه ديني و خدايي مهدويت به عنوان يک اعتقاد ناب به فرد معتقد انگيزه اي بالا و خلوص نيتي مضاعف جهت تأمين زمينه هاي ظهور و همراهي خالصانه مي بخشد.

آثار اجتماعي
ايجاد و تقويت خوش بيني به آينده و اميد به تحقق آرزوهاي ديني و انساني و برآورده شدن آنها و سعادت مند شدن انسان بعد از سال ها فساد و تباهي و پيروزي نهايي صلاح و تقوا و عدالت و دوستي و محبت و ...
- بلوغ خردورزي و تکامل فکري بشر و آزادي عقل و انديشه از بند اسارت هاي طبيعت و تعصب و غرايز و مقررات خود ساخته و خرافه.
- ايجاد شور و نشاط اجتماعي و انگيزه طهارت خواهي و برخورداري از اوصاف حميده در تمام سطوح حيات اجتماعي.
- حاکميت روح ايثار و از خود گذشتگي و فداکاري و هدايت گري و هدايت طلبي.
- مقاومت و برخورد فکري و رفتاري با حرکت هاي اجتماعي منحط و تخريب گر و يا نهضت هاي مخالف و حفظ امت اسلام از مبتلا شدن به انحراف هاي فکري و رفتاري در سطح اجتماع.
- ظلم ستيزي و بيداري سياسي و اجتماعي در برابر حکومت هاي جور و ستم و مدعيان غاصب منصب ولايت.
- تقويت جاي گاه دين و استمرار عملي خط امامت در شريان هاي حيات اجتماعي و سياسي و فکري و فرهنگي جامعه.
- برنامه ريزي فرهنگي و ديني جهت تقويت روحيه مهدي باوري و ايجاد دلبستگي عاطفي و ارتباط فکري با آن حضرت.

نشانه هاي انتظار در شخص منتظر
انتظار به عنوان يک اعتقاد راسخ و داراي پشتوانه عميق فکري و تعبدي در انسان معتقد به اين باور تأثيري خاص دارد. اين تأثيرگذاري به گونه اي است که موجب متمايز شدن شخص منتظر از ديگر افراد شده و مردم هم اين آثار را در وجود او ناشي از اعتقاد به انتظار مي دانند. بر همين اساس از اين آثار به نشانگان انتظار ياد مي کنند.
آثار اين اعتقاد و باور در وجود شخص منتظر قابل گزارش کمي دقيق نيست و چه بسا در برخي افراد متفاوت هم باشد، ولي در يک فراواني قابل اعتماد برخي از برجسته ترين و شاخص ترين اين نشانگان به قرار زير قابل بيان است که به مهم ترين آنها اشاره مي کنيم:

خودسازي روحي و رواني
اولين اثر انتظار خودسازي است و تا اين شرايط فراهم نشود منتظر نمي تواند در جرگه منتظران وارد شود تا ديگر تأثيرات را پذيرا باشد. آن که در فکر سربازي در لشکر بهترين خلق روزگار و شايسته ترين انسان است و هم نشيني با او را در سر مي پروراند و تمام اميد و آرزويش کسب رضايت او و مخاطب فرمان او بودن است، نيک مي داند که نيل به اين منصب با آلودگي فکري و رفتاري و پليدي ممکن نمي گردد. از سوي ديگر، چون زمان ظهور نامعلوم است و او هم مشتاق همنشيني با بهترين عالم هستي، لذا بايد هميشه آماده باشد تا اين که مبادا او ظهور نمايد و اين منتظر مشتاق شرايط همراهي را نداشته باشد.
منتظر واقعي در تمام ابعاد فکري و اخلاقي و رفتاري و نفساني و ... خود را براي هم ترازي در سطح سربازي براي آن حضرت آماده نموده است. الا خود مي داند که با وجود آلودگي، سخن از انتظار و اميد همراهي داشتن با آن حضرت لاف است و حرف گزاف. عبدصالح مي تواند منتظر عبدصالح خداوند باشد.

مقاومت در برابر مفاسد و تاثيرناپذيري از آلودگي ها
آن گاه که فساد فراگير مي شود و بيشترين مردم به اين ناپاکي ها آلوده مي شوند، افراد سالم و پاک دريک تعارض رفتاري و حالت ياس و نااميدي قرار مي گيرند که گويا کار از کار گذشته و تلاش براي پاک نگه داشتن خود بيهوده و چاره اي جز هم رنگي با جماعت وجود ندارد. به بيان ديگر منتظران واقعي در برابر چندين نيروي قوي بايد مقاومت کنند؛ يکي فشار بيروني اوضاع فاسد و ديگري فشار رواني ناشي از تنهايي در برابر اين هجوم مفسده انگيز که همرنگ جماعت نشدن را موجب رسوايي مي شمارد و سومين نيروي قوي که از همه شديدتر عمل مي کنند همانا هجمه لشکر ياس و نااميدي است که به فکر و ذهن شخص منتظر هجوم مي آورد که اميد به اصلاح خيال خام و تصور بي بنياني است و بايد از تحقق آن براي هميشه چشم پوشيد! و اميد به پاکي و طهارت و صلاح جامعه جز خام فکري و نپختگي و دچار توهم شدن مارک ديگري ندارد. (11)
در برابر هجوم اين افکار تنها افراد معدودي که همان منتظران واقعي هستند مقاومت مي کنند و بس. آنها نه تنها تن به همرنگي با جماعت نمي دهند و خود را از آلودگي مصون مي دارند، بلکه ساير ابر تيره ياس و نااميدي را از زندگي خود به کنار زده و اميد واثق و رجاي کامل به تحقق وعده الهي دارند که جهان به دست مصلح کل از ناپاکي ها عاري و سراسر صلاح و خير خواهد شد. در زماني که هر شخص به شکلي تن به ناپاکي و آلودگي مي دهد اين گروه همچون در نايابي هستند که انبوه انسان هاي آلوده و يا مأيوس مي درخشند.

سعه فکر و جهان انديشي
عقيده به ظهور حضرت مهدي و انتظار قيام او را در سر داشتن و در پي زمينه سازي حکومت جهاني و عدالت گستر او بودن، به منتظران آن حضرت وسعت فکر و انديشه جهاني مي بخشد. (12) اين باور شخص منتظر را از لاک خواسته هاي فردي و گذرا بيرون و آرزوهاي کوتاه و در دسترس و دنيوي محدود او را به آمال عالم گير بدل مي سازد تا در فکر خير و صلاح تمام همه مردم باشد و به جاي خودنگري گيتي نگر بوده و به خانه به وسعت تمام عالم بينديشد. دورانديشي و دگر بيني و آينده نگري و عاقبت انديشي و انديشه تحولي و انقلابي داشتن و از تفکر بنيادي و خلاقيت فکر برخوردار بودن از آثار تفکر انتظار است. چون غير از اين با انديشه انتظار سازگار نيست. نمي توان در لاک خواسته هاي فردي و گروهي غرق بود و از انتظار سخن گفت.

تقيد به رفتارهاي خاص ايماني و مذهبي
همان گونه که قبلا بيان شد انديشه انتظار به عنوان يک باور و اعتقاد افزون بر تأثيرگذاري شناختي، در رفتار شخص منتظر نيز تأثير مي گذارد. اين تأثيرات رفتاري به دو گروه تقسيم مي شوند. تأثيرات گذرا و مقطعي و تأثيرات رفتاري پايدار و از آن جا که در صدد نشانگان هستيم لذا به بيان برخي از تأثيرات نوع دوم يعني تأثيرات پايدار و مستمر رفتاري اشاره مي کنيم:
- دعا براي سلامتي و تعجيل در ظهور امام زمان (عجل الله تعالي فرجه الشريف)
- عرض ادب و احترام لحظه به لحظه به آن حضرت؛
- توسل به آن حضرت و زيارت آن امام همام؛
- اظهار علاقه و محبت به آن امام و ياد مستمر از ايشان؛
- هديه دادن و تبريک و تسليت عرض نمودن حسب مناسبت ها و موقعيت ها؛
- اطاعت و پيروي از فرمان هاي او؛
- شبيه سازي خود به آن حضرت و همانند سازي در اعمال و رفتارها حسب تشخيص؛
- رعايت حقوق و هنجارهاي ادبي و اخلاقي در تمام حالات؛
- اظهار شادي و فرح و يا حزن و اندوه به حسب موقعيت هاي زندگي و ارتباطي؛
- ذکر فضايل و مناقب آن حضرت و محبت و مهرورزي لحظه به لحظه با آن حضرت

اميدواري به آينده روشن
در حالي که بيشتر مردم از وضعيت عمومي حاکم بر روابط انساني بسيار ناخرسند و ناراضي هستند و اميدي به بهتر شدن وضعيت خود ندارند و مسير حرکت جهان را رو به نابودي و اضمحلال مي پندارند؛ شخص متنظر در بهترين وضعيت روحي و رواني و بسيار اميدوار به آينده به سر مي برد. انتظار با مختصات مفهومي خود در فرهنگ شيعه که آن امام منتظر را زنده و ناظر مي شمارد و حيات خود را مرهون وجود آن حضرت مي داند و يک لحظه خود را رها و بي سرپرست نمي بيند، نه تنها احساس نااميدي نمي کند بلکه چون معتقد است امامش اين وضعيت را نمي پسندد، بساط ظلم و جور را برچيده مي بيند. او معتقد است چون اين وضعيت برخلاف فطرت بشر مي باشد و به وي تحصيل گرديده است روزي- نه چندان دور- اين بساط جاي خود را به حکومت پرهيزکاران که شايسته آن هستند خواهد داد. ( إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَ الْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ‌ ) (13)
همين عنصر اميد است که از شخص منتظر فردي خستگي ناپذير ساخته است تا تحت هر شرايطي به وظيفه خود که ظلم ستيزي و عدالت خواهي و مبارزه با ظلم و تجاوز و جهل و خودکامگي است عمل نمايد. چون او مي داند و معتقد است که آن امام منتظر اين اعمال را دوست دارد و انجام همين امور در دستور کار او قرار دارد. (14)
 
 
 
ادامه دارد...
 
 
پی نوشت:
11- ناصر مکارم شيرازي، حکومت جهاني مهدي، ص 110.
12- لطف الله صافي، امامت و مهدويت، ص 15.
13- اعراف، آيه 128.
14- حبيب الله طاهري، سيماي آفتاب، ص 216.
 
 
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally