تحلیلی از غربی سازی جهان و حکومت جهانی امام عصر(عج) 4
اسلام به عنوان آخرین دین الهی، هم ادعای جهانی شدن و جهانی گرایی دارد و هم ابزارهای نیل به آن را در اختیار جهان گرایان مسلمان قرار می دهد.
جمعه 8 شهریور 1398    
بازدید: 68
تحلیلی از غربی سازی جهان و حکومت جهانی امام عصر(عج) 4
 
 
نویسنده: مرتضی شیرودی




ب) حدیث:
برخی از روایات و احادیث اسلامی به تفسیر آیات مربوط به جهانی شدن اسلام پرداخته اند؛ از جمله:
1. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «خلفا و جانشینان من و حجت های خدا بر خلق پس از من دوازده نفرند، اول آنان برادرم و آخرشان فرزندم.
گفته شد: ای رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) برادرت کیست؟ فرمود: علی بن ابی طالب (علیه السلام)، سؤال شد: فرزندت کیست؟ فرمود: مهدی که زمین را از قسط و عدل پر سازد. همان سان که از ظلم وجور پر شده باشد. قسم به آن که مرا به حق به عنوان بشارت دهنده و ترساننده برانگیخت، اگر از عمر دنیا یک روز باقی مانده باشد، خدا آن را چنان طولانی سازد تا فرزندم مهدی قیام کند، سپس عیسی بن مریم پشت سرش به نماز ایستد».(34)
2. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: « در آخرالزمان مردی از فرزندان من قیام کند که اسم او همانند اسم من و کنیه اش مثل کنیه ی من است، زمین را از عدل پر سازد، چنان که از ظلم پر شده است و او مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) است ».(35)
3. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) «مهدی از ما (از من) است. چهره ای نورانی دارد و بینی ای خمیده. زمین را از قسط و عدل پر سازد؛ چنان که از ظلم و جور پر شده است.»(36)
4. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «اگر عمر دنیا جز یک روز نمانده باشد، خدای تعای آن روز را چنان طولانی کند تا در آن روز مردی از من و اهل بیتم قیام کند که اسم او اسم من است».(37)
5. علی (علیه السّلام) از پیامبر (صلی الله و علیه و آله و سلم) پرسید: آیا مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) از ما آل محمد است یا غیر ماست؟ رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: «بله از ماست. خداوند به سبب او ختم کند (کمال بخشد) چنان که به ما آغاز کرد».(38)
این احادیث پنج گانه بر پنج نکته ی مهم تأکید دارند:
اول. اسلام در صدد گسترش خود در گستره ی جهان است؛
دوم، گسترش جهانی اسلام توسط امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) تحقق می یابد؛
سوم، حکومت امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) یک حکومت جهانی است؛
چهارم، جهانی شدن اسلامی بر پایه ی عدل و قسط قرار دارد؛
پنجم، حکومت جهانی امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) عمر ی طولانی دارد.

حکومت جهانی اسلام و اصول فکری آن
مبانی فکری و فلسفی تمدن و فرهنگ اسلامی، ره آورد وحی الهی، بعثت انبیا و امامت اولیاست که عقل و فطرت اصیل انسانی بر آن مهر تأیید می زند. این مبانی، ارکان تمدن اسلامی را در چهار قرن گذشته، ساخته و تداوم آن، نوید دهنده ی جهانی شدن تمدن اسلامی است. برخی از مهم ترین عناصر این مبانی عبارت اند از:

فطرت گرایی:
توحید، نخستین شرط تشرف انسان به اسلام و لازمه ی ورود به جامعه ی جهانی اسلام است. از این رو، قرآن با تعابیری چون
لاَ إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ،(39)لاَ إِلهَ إِلاَّ هُوَ،(40)لاَ إِلهَ إِلاَّ ...)(41) اهتمام ویژه ی خود را بر این اصل ابراز کرده است. یکتاپرستی، نقطه ی اشتراک همه ی انسان هایی است که در جامعه ی جهانی اسلام مشارکت می ورزند و این، فراگیرترین عامل همگرایی اجتماعی انسان ها به شمار می رود. به همین دلیل، خداوند می فرماید:
(فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِی فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا لاَ تَبْدِیلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذلِکَ الدِّینُ الْقَیِّمُ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لاَ یَعْلَمُونَ‌)؛(42)
«پس روی خود را متوجه آیین خالص پروردگار کن! این فطرتی است که خداوند، انسانها را بر آن آفریده: دگرگونی در آفرینش الهی نیست، این است آیین استوار؛ ولی اکثر مردم نمی دانند.»

عاقبت گرایی:
عاقبت جویی؛ یعنی فرجام خواهی و آخرت گرایی، که در اندیشه ی اسلامی به عنوان اعتقاد به معاد یاد می شود. تأکید اسلام بر معاد، به منظور تأسیس یک نظام جهانی است که تا در کنار اعتقاد به مبدأ، بر سرنوشت ساز بودن نقش این باور در جهت گیری زندگی فردی، جمعی و جهانی هویدا گردد؛ زیرا چنین اعتقادی، رفتار اجتماعی را متأثر می سازد و آن را تحت کنترل در می آورد. قرآن کریم در این باره می فرماید:
(أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاکُمْ عَبَثاً وَ أَنَّکُمْ إِلَیْنَا لاَ تُرْجَعُونَ)؛ (43)
«آیا چنین پنداشتید که شما را بیهوده آفریده ایم و هرگز به سوی ما باز نمی گردید.»

کرامت انسانی:
خداوند انسان را گرامی داشته و در قرآن فرموده است:
(وَ لَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ)؛(44)«ما آدمی زادگان را گرامی داشتیم.»
از نظر دین، انسان موجودی هم مادی و هم رحمانی است. از این رو، برنامه ی جهانی شدن تمدن اسلامی، با برنامه ی جهانی شدن غربی که در پی سلطه بر انسان است. از بنیان متفاوت است؛ زیرا اسلام، در پی ارج نهادن به انسان هاست و تنها به استقلال آگاهانه و آزادانه ی او از پیام دین می اندیشد، و هرگز در صدد تحمیل عقیده بر او نیست.
با توجه به این سه اصل، برنامه های جهانی اسلام عبارت اند از:
1. طبقه بندی انسان ها بر مدار عقیده و ایمان، نه نژاد و خون و...؛
2. نفی سلطه گری و سلطه پذیری بر اساس قاعده ی نفی سبیل؛
3. طرح و اجرای اصول و حقوق مشترک برای همه ی انسان ها، اعم از کافر و مسلمان.

ساختار نظام جهانی اسلام
تحقق ایده ی جهانی شدن اسلام و قوام آن بر پایه ی مبانی فکری و فلسفی، منوط به ارکان و ساختاری مناسب است (45) که برخی از آن ها عبارت اند از:

سلطنت خدا:
حاکمیت بر جهان هستی، تنها از آنِ خداست. در واقع، اراده ی الهی بر سراسر گیتی حاکم و ادامه ی هستی به مدد و فیض او وابسته است به بیان دیگر، جهان و همه ی ارکان و عناصرش در ید قدرت لایزال الهی قرار دارد، اوست که انسان را بر سرنوشت خویش حاکم کرده و اداره ی جامعه ی بشری را به وی سپرده است. در حقیقت، حاکمیت خدا بر روی زمین به دست رهبر برگزیده ی الهی صورت می گیرد که خود او نیز از سوی امت به جایگاه و منصب رهبری دست یافته است. در چنین نظامی، عقلانیت، معنویت و عدالت، جامعه را به جهانی در مسیر کمال تبدیل می کند.

جانشینی انسان:
مهم ترین ویژگی امامت و رهبری در ساختار نظام جهانی اسلام، برگزیده ی الهی بودن است. علی بن ابی طالب (علیه السّلام) در این باره فرمود: «وَ خَلَّفَ فیکُم مَا خَلَّفَتِ الاَنبِیاءُ فی اُمَمِها، اِذلَم یَترُکُوهُم هَمَلاً، بِغَیرِ طَریقٍ وَاضِحٍ، وَ لا عَلَمٍ قائِمٍ؛(46)
او نیز چون پیامبران امت های دیرین، برای شما میراثی گذاشت؛ زیرا ایشان امت خود را وانگذارد، مگر به رهنمون راهی روشن و نشانه ای معین».(47) به علاوه، امامت و رهبری از ویژگی های دیگری نیز برخوردار است؛ از جمله: مرکز وحدت و یکپارچگی، زعامت معنوی و سیاسی، اساس و پایه ی فعالیت بشریت، هسته ی مرکزی نظم اجتماعی، مشروعیت بیعت مردمی، اسوه ی فردی و جمعی.
هم چنین، رهبری و امامت در نظم جهانی اسلام، محور و قطب ایدئولوژیک به شمار می رود. همان گونه که علی (علیه السّلام) فرمود:
«اَما وَاللهِ لَقَد تَقَمَّصَهَا ابنُ اَبی قُحافَةَ وَ اِنَّهُ لَیَعلَمُ اَنَّ مَحَلّی مِنها مَحَلُّ القُطبِ مِنَ الرَّحی، یَنحَدِرُ عَنَّی السَّیلُ، و لا یَرقی اِلَیَّ الطَّیرُ؛ (48)
آگاه باشید، به خدا سوگند که فلان (ابابکر) خلافت را چون جامه ای بر تن کرد و قطعاً می دانست که جایگاه من نسبت به حکومت اسلامی آنان، چونان محور است در رابطه با آسیاب».

امت واحده:
انسان ها در نظام جهانی اسلام، در دوران بلوغ و شکوفایی عقلی و معنوی قرار دارند و به مرحله ی والای تعالی رسیده اند و بالفعل از ارزش های واقعی انسانی برخوردارند. جامعه ی جهانی اسلامی، جامعه ای هم گون و متکامل است و در آن، استعدادها و ارزش های انسانی شکوفا می گردد. نیازهای اساسی فطری برآورده و از همه ی ابزارها برای تحقق صلح و عدالت بهره گرفته می شود و به این دلایل است که خداوند در قرآن می فرماید:
(وَ إِنَّ هذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَ أَنَا رَبُّکُمْ فَاتَّقُونِ)‌؛ (49)
«و این امت شما امت واحدی است و من پروردگار شما هستم، پس از مخالفت فرمان من بپرهیزید.»

قانون یگانه:
حدیث ثقلین، گویای آن است که راز دست یابی به سعادت دنیوی و اخروی، پیروی و اقتدا به قانون خوب (کتاب الله) و مجری خوب (اهل بیت) است. اگر چه، جامعه ی بشری از نقصان قانون رنج برده، ولی رنج فقدان مجریان صالح، همواره عمیق تر بوده است. در تهیه ی قانونی که در جامعه ی جهانی اسلام حاکمیت می یابد، عقل که قادر به ترسیم حدود و تعیین همه جانبه ی مسائل انسان نیست، دخالتی ندارد این قانون، قانون شرع است که از سوی خداوندِ آگاه به همه ی نیازهای انسان نازل شده، بنابراین، همه جانبه بوده و کاملاً با فطرت انسان ها سازگار است. در دوره ی تحقق حکومت جهانی اسلام، قانون تمام و کمال اسلام یا در حقیقت، سیستم حقوق اسلام به اجرا در می آید، که همه در برابر آن یکسان اند و برای هر شخصی به اندازه ی توان و استعداد، حقوقی و وظایفی تعیین شده است.

ویژگی های حکومت جهانی موعود اسلام
ویژگی های نظام جهانی اسلام یا مختصات جهانی شدن اسلامی، با هیچ نظام دیگر قابل مقایسه نیست. در این نظام، جهانی بر پایه ی معنویت، عقلانیت، انسانیت، عدالت، امنیت و... شکل می گیرد، از این رو، جامعه ای است کامل و متعالی.(50) اینک برخی از این ویژگی ها را مرور می کنیم:

عدالت گستری:
عدالت در نظام جهانی اسلام، فراگیر، گسترده و عمیق است. به این جهت، جهانی شدن اسلامی، به تاریخ سراسر ظلم و جورِ جهان پایان می دهد، به ریشه کنی ستم ها و تبعیض ها از جامعه ی بشری می پردازد و یک نظام اجتماعی، بر پایه ی مساوات و برابری مستقر می کند. احادیث زیادی به موضوع عدالت در جامعه ی جهانی اسلام، پرداخته اند. مانند: ابوسعید خدری- از محدثین اهل سنت- از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل می کند:
«....شما را به ظهور مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بشارت می دهم... که زمین را پُر از عدالت می کند؛ همان گونه که از جور و ستم پر شده است. ساکنان آسمان ها و زمین از او راضی می شوند و اموال و ثروت ها را به طور صحیح تقسیم می کند. کسی پرسید: معنای تقسیم صحیح ثروت چیست؟ فرمود: به طور مساوی در میان مردم، (سپس فرمود:) و دل های پیروان محمد را از بی نیازی پر می کند و عدالتش همه را فرا می گیرد».(51)
علی بن عقبه از پدرش چنین نقل می کند:
«هنگامی که قائم قیام کند. بر اساس عدالت حکم می کند و ظلم و جور در دوران او برچیده می شود و راه ها در پرتو وجودش امن و امان می گردد و زمین برکاتش را خارج می سازد و هر حقّی به صاحبش می رسد... و کسی موردی را برای انفاق و صدقه و کمک مالی نمی یابد؛ زیرا همه ی مؤمنان، بی نیاز و غنی خواهند شد».(52)
در روایت دیگر آمده است:
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم): (یَملاءُ اللهُ بِهِ الاَرضَ عَدلاً و قِسطاً کَما مُلِئَت ظُلماً وَ جَوراً؛
خداوند به وسیله ی او (حضرت مهدی) زمین را پر از عدل و داد می کند؛ همان گونه که از جور و ستم پر شده باشد».(53)

توسعه یافتگی:
اطلاعات و صنعت در دوره ی حکومت جهانی امام عصر(عجل الله تعالی فرجه الشریف) به آخرین درجه ی تکامل خود می رسد. در این دوران، هم توسعه ی علمی و هم توسعه ی اقتصادی به صورت همه جانبه اتفاق می افتد. از این رو، همه ی علوم برای دست یابی به حداکثر پیشرفت و تولیدات به کار می افتد. احادیثی بر این موضوع اشاره دارند از جمله:
امام صادق (علیه السّلام) فرمود:
«علم و دانش بیست و هفت حرف (بیست و هفت شعبه و شاخه) است. همه ی آن چه پیامبران الهی برای مردم آورده اند، دو حرف بیش نبود و مردم تاکنون جز آن دو حرف را نشناخته اند. اما هنگامی که قائم ما قیام کند بیست و پنج حرف (شعبه و شاخه ی علم) دیگر را در میان مردم آشکار و منتشر می سازد. و این دو حرف موجود را هم به آن ضمیمه می کند تا بیست و هفت حرف کامل شود.» (54)
در حدیثی دیگر آمده است:
«حکومت او، شرق و غرب جهان را فرا خواهد گرفت و گنجینه های زمین برای او ظاهر می شود و در سراسر جهان جای ویرانی باقی نخواهد ماند؛ مگر آن را آباد خواهد ساخت».(55)
امام باقر(علیه السّلام) نیز فرمود:
«هنگامی که قائم ما قیام کند دستش را بر سر بندگان گذارد و خردهای آنان را گرد آورد و رشدشان را تکمیل گرداند.»(56)

معنویت جویی:
معنویت در حکومت جهانی آخرالزمان در حد اعلی است. در روایتی آمده است:
«رجال لایَنامونَ اللَّیلَ لَهم دَوِیُّ فِی صلاتِهِم کدَوِیِّ النَّحلِ یَبیتونَ قِیاماً عَلی اطرافِهِم؛
مردانی که شب ها نمی خوابند، در نمازشان مانند صدای زنبوران عسل در کند و زمزمه و تضرع می کنند، شب را تا صبح در همه حال به قیام (عبادت) سپری می کنند».(57)

صلح و آرامش:
در یک حکومت ایده آل، امنیت، شرط توسعه و لازمه ی پرداختن به معنویت است. در حدیث آمده:
علی (علیه السّلام): «حَتَّی تَمشی المَراةُ بَینَ العِراقِ اِلی الشِّامِ لا تَضَعُ قدمَیها اِلا عَلَی النَّباتَ و عَلی رأسِها زینَتُها لا یُهیجُها سَبُعُ و لا تَخافُهُ؛
راه ها (امن می شود چندان که) زن از عراق تا شام برود و پای خود را جز بر روی گیاه نگذارد. جواهراتش را بر سرش بگذارد، هیچ درندهای او را به ترس نیفکند و او نیز از هیچ درنده ای نترسد».(58)

رضایت مندی:
حکومت جهانی اسلام، «یرضی بخلافته السماوات و الارض» است؛ یعنی آسمان و زمین، اظهار رضایت و خشنودی می کنند و حکومتی است که «یحبه اهل السموات و الارض؛ سماواتیان آن را دوست دارند» حکومتی که نتیجه و برکات آن را برای همه، حتی مردگان، فرج و گشایش است.(59)

نعمت و برکت:
خدا به واسطه ی صالحانی که حکومت جهانی را در دست دارند، برکت را بر آنان ارزیابی می کند. در حدیث می خوانیم:
امام صادق (علیه السّلام): «یَتَمَسَّحونَ بسَرجِ الامامِ تَطلُبونَ بذلک البَرَکَةَ یُحَقُّونَ بِه؛
به زین اسب امام، دست می سایند تا برکت یابند.»(60)

فرمان برداری:
اطاعت از امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در حکومت جهانی اش، خالص و کامل است. در حدیث آمده است:
«وَ یقونَهُ بأنفسِهِم فِی اَلحُروبِ وَ یَکونَهُ مَا یُریدُ مِنهُم؛
با جانشان امام را در جنگ ها یاری می کنند و هر دستوری به ایشان بدهد، انجامش می دهند.»(61)

ابزارهای شکل دهی به حکومت جهانی اسلام
نظام جهانی اسلام، برای تحقق خویش، نخست به اصل دعوت و هدایت عمومی و سپس در مواجهه با انسانهای لجوج، به جهاد فی سبیل الله متکی است؛ زیرا:

1. اصل دعوت (امر به معروف و نهی از منکر):
قرآن در این باره می فرمایند:
(مَا أَرْسَلْنَاکَ إِلاَّ کَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِیراً وَ نَذِیراً )؛(62)
«ما تو را جز برای بشارت و بیم دادن همه ی مردم نفرستادیم».
و نیز اضافه می کند:
(قُلْ یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعا)؛(63)ً
«بگو: ای مردم من فرستاده ی خدا به سوی همه شما هستم».
هم چنین ، پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) رسالت خود را دعوت هدایت تمامی مردم دانست و فرمود:
«...فَاِنّی رَسُولُ اِلیَ النَّاسِ کَافَّةَّ لاُنذِرَ مَن کَانَ حَیّاً وَ کَانَ حَیّاً وَ یَحِقَّ القَولُ عَلَی الکافِرینَ؛(64)
من پیامبر خدا برای همه ی بشر هستم. وظیفه دارم زنده ها را انذار و هشدار دهم و فرمان عذاب بر کافران مسلم گردد.»
دعوت و هدایت اسلامی بر پایه ی صلح و دوستی قرار دارد؛ زیرا، همان گونه که راغب اصفهانی در مفردات می نویسد:
«الصُّلحُ تَختَصُّ بِاِزالَةِ النَّفارِ بَینَ النّاسِ؛(65)
صلح به زدودن کدورت از میان مردم اختصاص دارد و به زدودن آن کمک می کند.»
خداوند سبحان هم به پیامبر دستور می دهد که چنان چه دشمن تو از در مسالمت وارد شد، تو نیز با آن موافقت کن:
(وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا)؛(66)
«اگر تمایل به صلح نشان دهند، تو نیز از در صلح در آی».

2. اصل جهاد و جنگ عادلانه:
اگر دعوت اسلامی مؤثر نیفتاد و انسانهای لجوج به مقابله با اسلام برخاستند و یا کسانی که دعوت را پذیرفتند، با خطر مواجه شدند، آن گاه اسلام بر جهاد و یا دفاع تأکید می ورزد. به آیاتی در این باره توجه کنید:
1. (یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ جَاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنَافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ وَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِیرُ)؛(67)
«ای پیامبر! با کافران و منافقان جهاد کن و بر آن ها سخت بگیر! جایگاهشان جهنم است و چه بد سرنوشتی دارند!».
2.وَ قَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ وَ لاَ تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لاَ یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ‌)؛ (68)
«و در راه خدا، با کسانی که با شما می جنگند، نبرد کنید! و از حد تجاوز نکنید که خدا تعدی کنندگان را دوست نمی دارد!».
3.(وَ اقْتُلُوهُمْ حَیْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَیْثُ أَخْرَجُوکُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لاَ تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى یُقَاتِلُوکُمْ فِیهِ فَإِنْ قَاتَلُوکُمْ فَاقْتُلُوهُمْ کَذلِکَ جَزَاءُ الْکَافِرِینَ‌)(69)
«و آن ها (بت پرستانی که از هیچ گونه جنایتی ابا ندارند) را هر کجا یافتید، به قتل برسانید! و از آن جا که شما را بیرون کردند آنها را بیرون کنید! و فتنه ( و بت پرستی) از کشتار هم بدتر است! و با آنها در نزد مسجد الحرام (در منطقه حرم) جنگ نکنید! مگر این که در آن جا با شما بجنگند. پس اگر (در آن جا) با شما پیکار کردند، آن ها را به قتل برسانید چنین است جزای کافران!».
 
 
 
پی نوشت:

34. همان، ص 78.
35. همان، ص 89.
36. همان، ص 90.
37. همان، ص 91.
38. همان، ص 92.
39. صافات (37)آیه ی 34.
40. بقره (2) آیه ی 163.
41. نحل(16) آیه ی 2.
42. روم (30) آیه ی 30.
43. مؤمنون (23) آیه ی 115.
44. اسراء (17)آیه ی 70.
45. ماهاتیر محمد، دنیای اسلام، جهانی سازی و سده ی بیست و یکم، ص 8.
46. نهج البلاغه، خطبه ی اول.
47. ترجمه ی این عبارت نهج البلاغه و عبارت های دیگر، از ترجمه محمد مهدی فولادوند انتخاب شده است.
48. نهج البلاغه، خطبه ی 3.
49. مؤمون (32) آیه ی 52.
50. زکی المیلاد، اندیشه اسلامی و مقوله ی جهانی شدن، ترجمه ی مجتبی عطار زاده، ص 8.
51. مسند احمد بن حنبل، ج 3، ص 37.
52. شیخ مفید، ارشاد، ج 2، ص 384.
53. ابوعلی فضل بن حسن طبرسی، اعلام الوری، ص 434.
54. بحار الانوار، ج 52، ص 336.
55. الصبان، محمد بن علی، اسعاف الراغبین، باب دوم، ص 141- 140.
56. بحار الانوار، همان، ص 328.
57. همان، ص 307.
58. لطف الله صافی، منتخب الاثر، ص 474.
59. محمد محمدی ری شهری، میزان الحکمه، ج 1، ص 187.
60. بحارالانوار، ج 52، ص 307.
61. همان.
62. سبأ (34)آیه ی 28.
63. اعراف (7)آیه ی 158.
64. علی احمدی میانجی، مکاتیب الرسول، ص 90.
65. علامه راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ماده ص، ص 489.
66. انفال (8) آیه 61.
67. توبه (9) آیه ی 73.
68. بقره( 2) آیه190.
69. همان، آیه ی 191.


منابع :
الف) کتاب
1. قرآن کریم.
2. نهج البلاغه.
3. آکسفورد، باری، نظام جهانی: سیاست و فرهنگ، ترجمه ی حمیرا مشیر زاده، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، 1378.
4. ابن جوزی، سبط، تذکرة الخواص الامه، لبنان، مؤسسة اهل البیت، 1306.
5. احمد بن حنبل، مسند ، ج 3.
6. احمدی میانجی، علی، مکاتیب الرسول، بیروت، دار المهاجر، بی تا.
7. الاسدی الربعی الحلی، یحیی بن حسن العمده، قم، مؤسسة امام الصادق، 1412.
8. الشیخ العروسی الحویزی، تفسیر نورالثقلین، ج 3، قم، علمیه، بی تا.
9. شیخ مفید، ارشاد، ج 2.
10. الصبان، محمدبن علی، اسعاف الراغبین، لبنان، بیروت، 1398.
11. ایران زاده، سلیمان، جهانی شدن و تحولات استراتژیک در مدیریت و سازمان، تهران، مرکز آموزش مدیریت دولتی، 1380.
12. بدن، لوئی، تاریخ عقاید اقتصادی، ترجمه ی هوشنگ نهاوندی، تهران، مروارید، 1356.
13. برکر، پیترال، افول سکولاریزم، ترجمه افشار امیری، تهران، نشر پنگان، 1380.
14. پیشگاهی فرد، زهرا، نگرش ژئوپلیتیکی بر پدیده ی جهانی شدن، تئوری نظام های فضا - منطقه ای، تهران، دوره ی عالی جنگ سپاه، 1380.
15. تافلر، آلوین، جا به جایی قدرت، ترجمه ی شهیندخت خوارزمی، ج 2، تهران، نشر نی، 1380.
16. تاملیسون، جان، جهانی شدن و فرهنگ، ترجمه ی محسن حکیمی، تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، 1381.
17. تفضلی، فریدون، تاریخ عقاید اقتصادی از افلاطون تا دوره معاصر، تهران، نشر نی، 1372.
18. جمعی از سخنرانان، گفتمان مهدویّت، ج 1، 2و 3، قم، مؤسسه ی فرهنگی انتظار نور، 1380.
19. راسل، برتراند، جهانی که من می شناسم، ترجمه ی روح الله عباسی، تهران، امیرکبیر، 1345.
20. ربانی گلپایگانی، علی، ریشه ها و نشانه های سکولاریسم، تهران، کانون اندیشه ی جوان، 1379.
21. رجایی، فرهنگ، وضعیت بشری و تمدن اطلاعاتی، ترجمه ی عبدالحسین آذرنگ، تهران، آگاه، 1380.
22. ژوژی، ژوزف، مکتب های اقتصادی، ترجمه ی جهانگیر افکاری، تهران، 1367.
23. سوئیزی، پل و دیگران، جهانی شدن با کدام هدف، ترجمه ی ناصر زرافشان، تهران، آگاه ، 1380.
24. شاول، جرج، عقاید بزرگ ترین علمای اقتصاد، ترجمه ی حسین پیرنیا، تهران، ابن سینا، بی تا.
25. صافی گلپایگانی، لطف الله، منتخب الاثر، تهران، مکتبة الصدر، بی تا.
26. فوکویاما، فرانسیس، پایان نظم، ترجمه ی غلام عباس توسلی، تهران، جهان امروز، 1379.
27. فونتن، آندره، یکی بدون دیگری، ترجمه ی عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران، فاخته، 1369.
28. کاستلز، مانوئل، عصر اطلاعات، ترجمه ی علی قلیان و افشین خاکباز، ج 1، تهران، طرح نو، 1380.
29. کیسینجر، هنری، دیپلوماسی، ترجمه ی فاطمه سلطانی یکتا و علیرضا امینی، ج 2، تهران، انتشارات اطلاعات، 1379.
30. کیل، ژیل، اراده ی خدا، یهودیان، مسیحیان در راه تسخیر دوباره ی جهان، ترجمه ی عباس آگاهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1370.
31. گیدنز، آنتونی، جهانی رها شده، ترجمه ی علی اصغر سعیدی و یوسف حاجی عبدالوهاب، تهران، علم و ادب، 1379.
32. لاتوش، سرژ غربی سازی جهان، ترجمه ی امیر رضایی، تهران، قصیده، 1379.
33. لگنهاوزن، محمد، اسلام و کثرت گرایی دینی، ترجمه ی نرجس جوان دل، قم، طه، 1379.
34. لوین، اندرو، طرح و نقد نظریه لیبرال دموکراسی، ترجمه ی سعید زیبا کلام، تهران، سمت، 1380.
35. مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج 47 و 52، بیروت، مؤسسه وفا، 1304.
36. محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج 1.
37. نَش، کیت، جامعه شناسی سیاسی معاصر، جهانی شدن، سیاست، قدرت، ترجمه ی محمدتقی دل فروز، با مقدمه ی حسین بشیریه، تهران، انتشارات کویر، 1380.
38. واترز، مالکوم، جهانی شدن، ترجمه ی اسماعیل مردانی، تهران، سازمان مدیریت صنعتی، 1379.
39. والرشتاین، امانوئل، سیاست و فرهنگ در نظام متحول جهانی، ترجمه ی پیروز ایزدی، تهران، نشر نی، 1377.
40. وود، اندروهی، درآمدی بر ایدئولوژی های سیاسی، ترجمه ی محمد رفیعی مهرآبادی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، 1379.
41. وینسنت، اندرو، ایدئولوژی های سیاسی مدرن، ترجمه ی مرتضی ثاقب فر، تهران، ققنوس، 1378.
42. هاروی، دیوید، جهانی شدن جدید سرمایه داری و جهان سوم، ترجمه ی وحید کیوان، تهران، نشر توسعه، 1376.
43. هانتینگتون، ساموئل پی، برخورد تمدن ها و بازسازی نظم جهانی، ترجمه ی محمدعلی رفیعی، تهران، دفتر پژوهش های فرهنگی، 1378.
44. هیک، جان، مباحث پلورالیسم دینی، ترجمه ی عبدالرحیم گواهی، تهران، تبیان، 1378.
ب) نشریات
1. آقایی، مهدی، ضرورت همکاری های منطقه ای در فرآیند جهانی شدن، پگاه حوزه، شماره 46، ( 17 اردیبهشت 1381).
2. المیلاد زکی، اندیشه ی اسلامی و مقوله ی جهانی شدن، ترجمه ی مجتبی عطار زاده، روزنامه ی آفتاب یزد (14 آذر 1379).
3. بقریان، آلبرت، پیامدهای جهانی شدن، یک رویکرد آمرای، مجله ی توسعه ی مدیریت، شماره 31 (آبان 1380).
4. بهداروند، محمدمهدی، جهانی شدن، عوامل و پیامدها با رویکردی به اندیشه ی امام خمینی، روزنامه ی جمهوری اسلامی (15 تیر 1381).
5. تقوی پور، حمید، جهانی شدن، نامه ی فرهنگ، شماره 2.
6. دهشیار، حسین، جهانی شدن: تکامل فرآیند بُرن برَی ارزش های نهادهای غربی، مجله ی اطلاعات سیاسی - اقتصادی، شماره 157 و 158 (مهر و آبان 1379).
7. روزنامه ی جام جم (7 مهر 1381).
8. روزنامه ی جمهوری اسلامی (15 تیر 1381).
9. سخنرانی دکتر سید محمد کاظم سجادی در مرکز مطالعات عالی بین المللی، تحت عنوان مخاطرات و فرصت های جهانی شدن، مندرج در روزنامه ایران ( 18 و 19 ، 20 خرداد 1381).
10. سروش، عبدالکریم، مبنا و معنای سکولاریسم، مجله ی کیان، شماره 26.
11. سلیمان، نبیل، تکوین جهانی، ترجمه ی یوسف بنی طرف، روزنامه ی همشهری ( 8 آبان 1380).
12. عبدالحمید، محسن، جهانی شدن از منظر اسلامی، ترجمه ی شاکرلوئی، پگاه حوزه، شماره 34 (15 دی 1380).
13. فالک، ریچارد، ادیان توحیدی در عصر جهانی شدن، ترجمه ی عبدالرحیم مرودشتی، نشریه گوناگون، شماره 4 و 5.
14. فراهانی، محسن، جهانی شدن به اختیار یا به اجبار، روزنامه ی جام جم (1 مرداد 1381).
15. فوکویاما، فرانسیس، اسلام و جهانی مدرن، ترجمه ی سعید کوشا، نشریه ی آفتاب، شماره 14 (فروردین 1381).
16. کرث، جمیز، مذهب و جهانی شدن، ترجمه ی حمید بشیریه، دانشگاه در آئینه ی مطبوعات، سال سوم، شماره 89 ( 12 اسفند 1380).
17. گفت وگو با آلن تورن، روزنامه ی ایران ( 18 اردیبهشت 1381).
18. گفت و گو با پروفسور مولانا و دکتر عاملی، بررسی ابعاد فرهنگی سیاسی جهانی شدن و پیامدهای آن، مجله ی معرفت، شماره 55 (تیر 1381).
19. گفت وگو با عماد افروغ، برخی ادیان خواستار جهانی شدن هستند، روزنامه ی آفتاب یزد(18 دی 1379).
20. محمد، ماهاتیر، دنیای اسلام و جهانی سازی و سده ی بیست و یکم، روزنامه ی همشهری (2 آبان 1381).
21. مصاحبه با دکتر مرتضی قره باغیان، فصل نامه ی تخصصی اقتصاد اسلامی، سال اول، شماره ی 4 (زمستان 1380).
22. مناظره ایگناسیورامونت و توماس فریدمن درباره ی جهانی شدن، ترجمه ی علی دیوان دری، روزنامه ی جام جم ( 7 مرداد 1380).
23. میزگرد بررسی آثار جهانی شدن بر گزینه های استراتژیک ایران، مجله ی راهبرد (زمستان 1379).
24. نصیری، قدیر، در چیستی جهانی شدن، تأملی نظری در سمت و سرنوشت آهنگ جهانی، فصل نامه ی مطالعات راهبردی، سال چهارم، شماره ی سوم (پاییز 1380).
25. وایت، بریان ولتیل، ریچارد و اسمیت، میشل دین و جهانی شدن، ترجمه ی منیژه جلالی، روزنامه همشهری (20 فروردین 1381).
26. یزدان پناه، کیومرث، جهانی شدن عوامل و پیامدها، روزنامه ی همشهری( 17 اردیبهشت 1381).

کتاب شناسی لاتین
1. Flie: // D: New 20% Folder / Persoian 20% Article 2. htm.
2. Mcgrew Adthonycedl, The Travsfo : Natian Of Democracy : Globalization And Territorial Democracy, Combridge : Polity Press 1992 . p. 16. 17.
3. Http//WWW. Etehade Fedqian. org / kar 96/ 526. htm
4. واعظ، حسام الدین (استاد دانشگاه لیدز انگلستان)، جهانی شدن، جهان اسلام و سیاست های جهانی، منبع اینترنت.
 
 
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally