یک کلام، چهل کلام در باب توبه
کسی که طالب بصیرت است، به حقیقت توبه رسیده است والا دیگر طالب بصیرت نخواهد بود.
دوشنبه 25 شهریور 1398    
بازدید: 63
یک کلام، چهل کلام در باب توبه
 
 
 

مدیون یک کبوتربازم

عارف وارسته سیدابوالحسن هاشمی» می گفت؛ تمام زندگی ام را از یک کبوترباز» گرفتم، پرسیدم چگونه؟ کبوترباز که کسی نیست به شما چیز یاد بدهد؟! گفت؛ اگر بندة خدا چشمش را باز کند، همه چیز برایش کلاس است و او را رشد و کمال می دهد، و ادامه داد:

کبوتربازی در همسایگی مان زندگی می کرد و همواره مشغول پرواز دادن کبوتران بود و این موجب آزار و اذیت دیگران شده بود.

به همین دلیل، امنیه (نیروی انتظامی آن روزها)، بارها او را گرفته و بازداشت کرده بود و کبوترهایش را سر بریده بود.

من جوان بودم و هنوز طلبگی را شروع نکرده بودم. یک بار به سراغ او رفتم و گفتم: مگر تو دیوانه ای؟! کبوترهایت را سر بریدند و خودت را بازداشت کردند، دست بردار نیستی؟ هنوز کبوتر پرواز می دهی؟

گفت: آقا ابوالحسن! تو چه کاره ای؟».

گفتم: من بندة خدایم».

گفت: تو بندة خدایی؟ دروغ می گویی!». پرسیدم؛ چطور؟ گفت: می دانی چرا با این همه سختی که کشیدم، دست بردار نیستم و کبوترپرانی می کنم؟برای این که من عاشق کبوترم. همة وجودم شده کبوتر. وقتی پرواز می کنند، جان من نیز به دنبال شان می رود و چشمم پا به پای آن ها می چرخد. حالا تو که بندة خدایی، این طور عاشق خدایت هستی؟».

این کلام اندک، جانم را لرزاند و آتشی بر روحم انداخت و تا یک هفته نتوانستم غذا بخورم. از آن روز به بعد...

(محمدجواد نورمحمدی، ناگفته های عارفان، ص 29)

عطر اندیشه های بهاری

* ما از گناهانی که نمی توانیم انجام دهیم، توبة قطعی نمی کنیم.

آناتول فرانس نویسنده فرانسوی

* هرقدر هم در یک جاده، اشتباه رفته باشی، برگرد.

مثل ترکی

* وقتی توان گناه از ما رخت برمی بندد، به خودمان دل خوشی می دهیم که پرهیزکار شدیم.

لارو شفوکو، نویسنده فرانسوی

* گناه، همواره با هراس همراه است و دلهره، مجازات آن است.

فرانسیس والتر، نویسندة فرانسوی

* کسی که می داند گناه کار است، فکر می کند همه دربارة او حرف می زنند.

دنیس کاتن

* راه کج، به راه های کج منتهی می شود.

مثل استونیایی

(عطر اندیشه های بهاری، حسین سیدی، ص 199ـ198)

گناه، نیکی می شود

لطف و عنایت خدا در حق بندگان خود، آن گونه است که وقتی بنده ای گرفتار گناه و معصیت شود و به سوی خدا بازگردد و توبه نماید، خداوند نه تنها گناهش را می آمرزد و او را مورد عفو قرار می دهد، بلکه گناهش را به حسنه تبدیل می نماید: کسی که (از گناه خویش) توبه کند و ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد، خداوند گناهان چنین کسانی را تبدیل به حسنات می کند و خداوند، آمرزنده و مهربان بوده و هست.

بنابراین، توبه نیز عامل از بین برندة گناه و معصیت است و هر انسان خردمند و عاقلی باید از آن استفاده کند.

(آثار گناه در زندگی و راه جبران، علی اکبر صدری، ص 285)

حقیقت توبه و توبة حقیقی

کسی که طالب بصیرت است، به حقیقت توبه رسیده است والا دیگر طالب بصیرت نخواهد بود».

هیچ گاه شیرینی کلام و لطافت بیان استاد محمدحسن الهی طباطبایی را دربارة توبه فراموش نمی کنم که فرمودند: توبة حقیقی، آن است که از خوبی و بدی توبه کنی».

من بعد از اندکی تأمل گفتم: توبه از بدی که بحثی در آن نیست، اما توبه از خوبی به چه معناست؟».

فرمودند: آن چه از نماز و روزه و قرائت قران و درس و غیره که خوب می پردازیم، اگر با دقت بنگریم، همة آنها را ناقص خواهیم یافت.وهم یحسبون انهم یحسنون صنعا؛ این ها خیال می کنند کار خوب انجام می دهند».

پس بر انسان آگاه، واجب است، از این به اصطلاح طاعات و خوبی ها که در حقیقت، اعمال ناقصند، توبه کند و تصمیم بگیرد آنها را به صورت کامل که مورد قبول خداوند باشد، انجام دهد.

(صراط سلوک (رهنمودهای اخلاقی استاد حسن زادة آملی)، علی محیطی، ص 176)

توبة شب قدر

* این مطلب که انسان اگر در شب قدر توبه نکند، تا شب قدر اینده بخشیده نخواهد شد، با این مطلب که انسان همیشه باید توبه کند، چگونه قابل جمع است؟

درِ توبه همیشه بر روی انسان باز است و توبة واقعی، همیشه پذیرفته می شود. مقصود روایات، این است که شب قدر، مناسب ترین زمان ها برای پذیرش توبه و استغفار از گناهان و توجه به خداوند است. مثل این که انسان در شب قدر، بدون واسطه به محضر سلطان راه یافته باشد و او در آن بارگاه، می تواند بدون ترس و واهمه و بر اساس دستور خود سلطان، همة خواسته های خود را بیان کند، توفیقی که در زمان های دیگر بسیار مشکل به دست می اید. شب قدر، به مثابه ورود بلاواسطه به محضر حضرت حق است، ورودی که در آن، وعدة رحمت خاصة الهی داده شده است...

در حقیقت، امری که در شب قدر به سادگی میسر می شود، در روزها و شب های دیگر سال، برای کسی که شب قدر را بدون عذر موجه درک نکرده، مشکل تر حاصل می شود.

(پرسش ها و پاسخ ها (مجموعه پرسش های دانشجویی)، گروه مؤلفان، ص 106)

توبه نسبت به اینده

توبه نسبت به زمان اینده نیز به دو صورت تحقق می یابد:

1. تصمیم قطعی بر عدم تکرار گناه در اینده که حتی اگر او را بکشند یا به آتش بسوزانند، نه از روی اختیار و نه اجبار، دیگر راضی به ارتکاب آن گناه نگردد.

2. تصمیم بر آن که در اینده، ثابت قدم در این راه باشد، حتی برای این که مبادا مرتکب گناه گردد، نذری نموده و یا کفاره ای قراردهد که اگر بار دیگر مرتکب آن گناه شد، مجبور به تحمل و پرداخت آن گردد.

(اوصاف الاشراف (آسان ترین راه برای سیر و سلوک و تهذیب نفس)، خواجه نصیرالدین طوسی، بازنویسی: سیدمحمدرضا غیاثی، ص 46)

هنگام توبه، خدا را چگونه بخوانیم؟!

1. لازم است که پشیمانی و تضرع و ناله و گریه در توبه، از جهت اندازه و کیفیت، با بزرگی گناه و فراوانی آن متناسب باشد و بهتر است که خدا را به هنگام طلب آمرزش، با نام ها و صفاتی که مناسب حالت توبه است، بخواند، بلکه اگر توبه اش از گناه مخصوصی است، خدا را با نام هایی بخواند که با آن گناه متناسب است؛ نیز باید حالت، شکل، لباس و حرکات توبه کار، به گونه ای باشد که رحمت و عطوفت الهی را هرچه بیشتر جلب نماید، از قبیل اظهار بیچارگی و ترس. نیز از درهایی وارد شود که وارد شدن از آن ها شایستة اوست.

(رسالة لقاءالله، حاج میرزا جوادآقا ملکی تبریزی، ص 72)

توبه یعنی...

اگر راننده در مسیری به انحراف رفت، پس از پی بردن به اشتباه، از راهی که رفته، بازمی گردد، ولی اگر به مسیر خود ادامه دهد و فقط به زبان بگوید؛ منحرف شدم، ماشین به مسیر اصلی برنمی گردد و هیچ کدام از مسافران، عذر این راننده را نمی پذیرند.

توبه، یعنی بازگشت از خلاف کاری و جبران گذشته، که در این صورت، خداوند هم توبه را می پذیرد: ان الله یقبل التوبه»، و هم توبه کننده را دوست می دارد: ان الله یحب التوابین».

توبه باید فوری باشد، زیرا اگر گناهان جمع شوند، توبه مشکل می شود. غبار روی لباس، با فوتی برطرف می شود، ولی انبوه خاک روی زمین، با فوت، برطرف نمی شود.

(تمثیلات، محسن قرائتی، ص 64)

چهار ویژگی امت محمد

منقول است که حضرت آدم فرمود: خداوند، چهار ویژگی به امت محمد صلی الله علیه و آله عطا فرموده که به من نداده است.

اول آن که تا به مکه نرفتم، خدا توبة مرا قبول نفرمود ولی امت محمد، در هر وقت و هر کجا که دعا کنند، خدا قبول می فرماید.

دوم، وقت ترک اولی،1 لباس های من از تنم ریخت و عریان ماندم، درحالی که امت محمد، با آن همه معاصی، بی لباس نمی شوند (آبروی شان نمی ریزد).

سوم، بعد از ترک اولی، خدا میان من و همسرم جدایی افکند ولی امت محمد، هر قدر نافرمانی کنند، میان آنان و همسران شان جدایی نمی افتد.

چهارم، من در بهشت بودم، به واسطة ترک اولی، از بهشت رانده شدم ولی امت محمد، با آن همه معاصی، به بهشت می روند با مختصر توبه ای.

(رنگارنگ، علی اکبر عماد، ج 2، ص 474)

دو شرط پذیرش توبه

نهمین نقطه از نقاط آغاز، توبه و استغفار است. وقتی که انسان در اثر غفلت و نادانی و یا طغیان غرایز حیوانی و هوای نفسانی، دچار گناه شد، باید بی درنگ خود را در معرض رحمت الهی قرار دهد و از او آمرزش بطلبد و با آب توبه و استغفار، دل

و جان خود را شست وشو دهد که سهل انگاری و امروز و فردا کردن در امر توبه، خود گناه دیگر و دلیل بر طغیان مضاعف است. از قرآن کریم استفاده می شود که توبه، با دو شرط پذیرفته می شود:

این که گناه، در اثر جهل و نادانی واقع شده باشد، نه با انگیزة کفر و طغیان.

(دیگر این که) انسان، پس از ارتکاب جرم، بلافاصله پشیمان شده و هرچه زودتر توبه کند. خداوند در این مورد می فرماید: تنها توبة کسانی نزد خدا شایستة پذیرفتن است که از روی نادانی مرتکب گناه می شوند و به زودی توبه می کنند. خدا به سوی آنها برمی گردد [و مورد لطف خدا واقع می شوند] و خدا، دانا و حکیم است. اما آنان که در حال کفر از دنیا می روند، توبه شان پذیرفته نخواهد شد و برای آنان عذاب دردناکی آماده شده است.

(نقطه های آغاز در اخلاق عملی، ایت الله مهدوی کنی، ص 19)

برترین عذرخواهی

در مفردات راغب»، در معنای توبه می خوانیم:

توبه، به معنای ترک گناه است به زیباترین صورت و آن رساترین صورت عذرخواهی است.

عذرخواهی سه گونه است: یا آن که می گوید فلان کار را نکرده ام، یا می گوید؛ آن کار را کرده ام ولی منظورم از آن کار چنین و چنان بوده. و یا می گوید؛ آن کار را کرده ام ولی بد کرده ام و دیگر هرگز نخواهم کرد.

و قسم چهارمی برای آن نیست، و این قسم آخر، همان توبه است و توبه در زبان شرع، عبارت است از ترک گناه به خاطر زشتی آن و پشیمانی از آن چه در گذشته واقع شده و تصمیم بر ترک بازگشت به آن گناه [در اینده] و جبران آن کارها که قابل جبران است.

(توبه، زیباترین پوزش، محمدحسین جعفری، ص 57)

ترغیب به توبه

ایات و روایاتی که در آنها انسان را ترغیب و تشویق به توبه کرده و به کسانی که مرتکب گناه می شوند وعدة عذاب و گرفتاری در دوزخ را داده، مطالعه کند. در حکایات گنه کارانی که توبة آنها پذیرفته شده است، بیندیشد. در مورد مرگ، تفکر و تدبر کند و این نکته که شاید مرگ، ناگهانی برسد و انسان، توفیق توبه پیدا نکند و بی توبه از دنیا برود. در این نکته که کیفر گناهان در دنیا به انسان داده می شود و گرفتاری هایی که در دنیا دامنگیر انسان می شوند، اغلب به واسطة گناهانی است که انسان مرتکب می شود، قدری تأمل کند.

(توبة نصوح، زیباترین بازگشت، عطیه صادق کوهستانی، ص 50)

 

زمان توبه

از مواقع توبه، ایام الله است و یکی از ایام الله، شب های قدر است که همه دست استغفار به آستان الهی بلند می کنند و می گویند «الهی العفو»

حدیث دل سپردن، ص 65 (دکتر مرتضی آقاتهرانی)

رساترین بشارت

از رساترین بشارت هایی که دربارة ماه رمضان وارد شده است نفرین پیامبر صلی الله علیه و آله است بر کسی که در آن آمریزده نشود.

المراقبات، ص 215 (حاج میرزاجواد ملکی تبریزی)

توبة نصوح

محمدبن احمد می گوید: از امام هادی علیه السلام پرسیدم: توبه نصوح (خالص) چیست؟ حضرت در پاسخ من نوشت: این که باطن و درون(در مقام توبه) همانند ظاهر باشد؛ بلکه باطن از ظاهر، برتر باشد.

جهاد با نفس، ص 327 (شیخ حر عاملی)

توبه؛ باب الامان

استغفار یعنی: طلب مغفرت و آمرزش گناهان از درگاه الهی، که اگر درست و جدی انجام شود، باب برکت الهی را به روی انسان باز می کند و او را به امان و لطف و توفیق ربوبی بهره مند می نماید و در پی آن، فتوح در میدان های گوناگون حاصل می شود.

از ملک تا ملکوت، ص 369 (سیدحسین تقوی)

شرایط توبه

توبه سه شرط دارد: اول ندامت و پشیمانی از عملکرد گذشته. دوم: تصمیم جدی بر عدم بازگشت. سوم: جبران کوتاهی ها و تقصیرات آن.

* سیری در سلوک عارفان، ص 62 (دکترسیدحسین ابراهیمیان)

شرط قبولی توبه

یزید بن معاویه (لع) بعد از حادثه کربلا به علی بن الحسین علیه السلام گفت: اگر من توبه کنم، قبول می شود؟ امام فرمود: بله؛ اگر واقعاً توبه کنی قبول می شود. ولی او هرگز توبه نکرد.

حکایت ها و هدایت ها، ص 205 (شهید مرتضی مطهری)

توبه برای توبه

باید در حال استغفار، حالت ظاهری و صورت و قلب و باطن بنده بسان گناه کارانی باشد که از محضر خداوند بزرگ ـ که به تمام اسرار آگاه است ـ طلب آمرزش و مغفرت می کنند؛ زیرا اگر در حالی که قلبش به غفلت و عقلش به نسیان و فراموشی مبتلاست و یا با حالت کسالت و سستی از خداوند ـ جل جلاله ـ طلب آمرزش کند، این گونه استغفار، خود از جمله گناهان است.

ادب حضور، ص 350 (سیدبن طاووس)

تولدی دیگر

توبه، چرک و آلودگی قلب را می شوید و زنگارهای آن را می زداید این جاست که توبه کننده به درد و درمانش واقف شده، ازگناهانش به در می آید؛ هم چون روزی که از مادرش متولد شده است.

صراط سالک، ص 177 (علی محیطی)

توبه؛ یک نیاز همگانی

توبه، عبارت از رجوع و بازگشت از حال پست تر و پایین تر به مرتبة عالی و برتر از آن است و در عالم وجود جز ذات ذوالجلال که غنی بالذات است، موجودی یافت نمی شود که از هرجهت کامل بوده، نیازی به ترقی و تکامل نداشته باشد و این است که معنای نیاز همگان را به توبه تصحیح می کند.

اسراالصلوه، ص 76 (میرزاجواد ملکی تبریزی)

تأخیر در توبه...

گناهان به منزلة سموم قاتله اند هم چنان که ]آدمی[ در سموم باید مداوا کند پیش از آن که او را هلاک کند، هم چنین واجب است بر کسی که گناه کند مبادرت نماید به توبه، پیش از آن که او را هلاک کند؛ پس تأخیر توبه، گناه دیگر خواهد بود.

حق الیقین، ص 620 (علامه مجلسی)

راه محو گناهان

کسی که توبه می کند باید آثار گناهان گذشته را از دل خود محو کند و محو آن ها به طاعات و عبادات می شود.

معراج السعاده (ملااحمد نراقی)

شوق برگشت

از وحی خداوند به داوود علیه السلام است که فرمود: ای داوود! اگر آنان که از من روی گردان شده اند، می دانستند که چه گونه در انتظارشان هستم و چه مهری نسبت به آنان دارم و چه قدر مشتاقم که معصیتشان را ترک کنند، از اشتیاق من می مردند و در راه محبتم، بند از بندشان جدا می شد.

المحجه البیضاء، ج 8، ص 62

قرب الی الله

همین که انسان گردن کلفتی نمی کند و در مقام عذرخواهی و اقرار به گناه برمی آید، یک مرحله به خدا نزدیک می شود.

نجوای عاشقانه، ص 91 (علامه مصباح یزدی)

دعای آخر

الهی! اگر پشیمانی در پیشگاه حضرتت توبه است پس من از همه پشیمان ترم و اگر ترک گناه، توبه محسوب می شود پس نخستین توبه کننده منم و اگر استغفار سبب ریختن گناهان است من در برابرت از استغفارکنندگانم.

صحیفة سجادیه (دعا در باب توبه)

 
 
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally