حضرت مهدي (عجل الله نعالی فرجه الشریف) در منابع اهل سنت
خصوصیات وویژگیهای حضرت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف درمنابع اهل سنت
چهارشنبه 12 شهریور 1393    
بازدید: 1685
مذاهب اسلامي غير شيعي به رغم عدم پذيرش ولايت ـ بدان معني که ما شيعيان معتقديم ـ درباره حضرت مهدي، تولدش، ظهور و قيامش، علائم قيامش، يارانش، خاندانش، اينکه از فرزندان علي (ع)، حضرت فاطمه (س) و امام حسين (ع) بوده، سيرت و اخلاقياتش و… احاديث متعدد و زيادي از رسول مکرم اسلام (ص) و در «صحاح سته» [1] و ديگر منابع معتبر خود [2] بيان کرده‌اند. [3] البته اعتقاد برادران اهل سنت به ولايت، به صورت اعتقاد شيعيان نيست به همين دليل، مسئله ولايت ائمه (ع) بين ايشان به صورت مکرر و آشکار مطرح نشده است.

تعريف حديث در ميان اهل تسنن «قول، فعل و تقرير پيامبر (ص)» است. به همين دليل تعداد احاديث شيعيان به مراتب بيش از اهل تسنن است، چرا که تعريف حديث در ميان اهل تشيع «قول، فعل و تقرير معصوم (ع)» است. با اين وجود، موضوع حضرت بقية‌الله، ظهور، ويژگي‌ها و مسائل پيراموني آن اختصاص به شيعه ندارد. بلکه در ميان برادران اهل سنت و منابع معتبر آنان در اين باره مطالب فراواني ذکر شده است. از همين رو،  به بيان اين موضوع در روايات اهل سنت مي‌پردازيم.

مذاهب اسلامي غير شيعي به رغم عدم پذيرش ولايت ـ بدان معني که ما شيعيان معتقديم ـ درباره حضرت مهدي، تولدش، ظهور و قيامش، علائم قيامش، يارانش، خاندانش، اينکه از فرزندان علي (ع)، حضرت فاطمه (س) و امام حسين (ع) بوده، سيرت و اخلاقياتش و… احاديث متعدد و زيادي از رسول مکرم اسلام (ص) و در «صحاح سته» [1] و ديگر منابع معتبر خود [2] بيان کرده‌اند. [3] البته اعتقاد برادران اهل سنت به ولايت، به صورت اعتقاد شيعيان نيست به همين دليل، مسئله ولايت ائمه (ع) بين ايشان به صورت مکرر و آشکار مطرح نشده است.

[تفسير و تحليل خاص ما از ولايت سبب شده است که اين موضوع بين شيعيان در طول تاريخ به صورت آشکار و پنهان زنده بماند. به اعتقاد ما شيعيان حضرات معصومين (ع)، در تکوين و تشريع بر انسانها ولايت مطلقه دارند و واسطه فيض الهي بر اهل زمين‌اند؛ از اين‌رو براي بهره‌گيري دائم و علي‌الاتصال از وجود مقدس و فياض ايشان بايد در قلب و ظاهر به ياد و در ارتباط با ايشان باشيم.]

اينک به چند حديث از احاديث نقل شده از طريق اهل سنت درباره حضرت ولي عصر (عج) اشاره مي‌کنيم.

محمدبن يوسف بن محمد ـ شافعي ـ در کتاب «کفاية‌الطالب» خويش در خصوص حضرت مهدي (ع) مسائل گوناگوني را که مربوط به آن حضرت است مورد بحث و بررسي قرار داده و هر کدام از آنها را در باب جداگانه‌اي مطرح نموده و درباره آن رواياتي را از طريق اهل سنت ذکر کرده است.

قسمتي از آن را به نقل از بحارالانوار در اينجا مي‌آوريم.

«کشف الغمة: ذکر الشيخ ابو عبدالله محمد بن يوسف بن محمد الشافعي في کتاب کفاية الطالب في مناقب علي بن ابي‌طالب و قال في اوله: اني جمعت هذا الکتاب و عريته من طرق الشيعة ليکون الاحتجاج به آکد فقال في المهدي (ع):». [4]

مرحوم مجلسي در بحار الانوار مي‌نويسد: علي بن عيسي در کشف الغمة آورده: محمد بن يوسف بن محمد ـ شافعي ـ در کتاب «کفاية الطالب» که در مناقب علي (ع) به رشته تحرير کشيده، در اول اين مطلب را متذکر شده است که: اين کتاب [کفاية الطالب] را جمع کردم و آن را از رواياتي که به طرق شيعه نقل شده عاري نمودم (يعني روايات را فقط از طريق عامه و اهل سنت ذکر کرده‌ام) تا آنکه احتجاج به آن مؤکدتر [و مستحکم‌تر] باشد. در خصوص حضرت مهدي گفته است:

* باب اول در خروج مهدي (ع) در آخرالزمان

1- «عن زرّ عن عبدالله قال: قال رسول‌الله (ص): ‌لا تذهب الدنيا حتي تملک العرب رجل من اهل بيتي يواطئ اسمه اسمي. اخرجه ابو داود في سننه». [5]

«زرّ از عبدالله روايت کرده که گفت: رسول خدا (ص) فرمود: دنيا تمام نمي‌شود تا آنکه مردي از اهل بيت من که نامش مانند نام من است، حاکم بر عرب باشد. اين حديث در سنن ابو داود ـ که از کتب معتبر اهل سنت و در واقع از صحاح سته مي‌باشد ـ آمده است».

2- «و عن علي عن النبي (ع): لو لم يبق من الدنيا الا يوم لبعث الله رجلا من اهل بيتي يملاها عدلا کما ملئت جوراً. هکذا اخرجه ابو داود في سننه». [6]

«و از علي از پيامبر اسلام (ص) نقل شده است: اگر از عمر دنيا به جز يک روز باقي نماند، خداوند مردي از اهل بيت مرا مبعوث مي‌سازد تا زمين را از عدالت پر سازد چنانکه از ظلم پر شده است. اين روايت در سنن ابو داود آمده است».

* باب دوم در گفته رسول خدا (ص) که مهدي از عترت من از فرزندان فاطمه است

3- «عن سعيد بن المسيب قال: کنا عند ام سلمه فتذاکرنا المدهي فقالت: سمعت رسول‌الله (ص) يقول: المهدي من عترتي من ولد فاطمة. اخرجه ابن ماجه في سننه». [7]

«سعيدبن مسيب مي‌گويد: نزد ام‌سلمه درباره حضرت مهدي گفت‌وگو مي‌کرديم ام‌سلمه گفت: شنيدم رسول‌ خدا (ص) مي‌فرمود: مهدي از عترت من از فرزندان فاطمه (س) است. ابن‌ماجه اين حديث را در سنن خويش [که آن هم از صحاح سته به شمار مي‌رود] ذکر کرده است».

* باب سوم در اينکه مهدي (ع) از سادات اهل بهشت است

«عن انس‌بن مالک قال: سمعت رسول‌الله (ص) يقول: نحن ولد عبدالمطلب سادات اهل الجنة انا و حمزة و علي و جعفر و الحسن و الحسين و المهدي. اخرجه ابن ماجه في صحيحه». [8]

«انس‌بن مالک مي‌گويد: شنيدم از رسول خدا (ص) که مي‌فرمايد: ما اولاد عبدالمطلب سادات اهل بهشتيم، من، حمزه، علي، جعفر، حسن، حسين و مهدي. ابن ماجه در صحيح خود اين روايت را نقل کرده است».

* باب پنجم در اينکه اهل مشرق مهدي (ع) را ياري مي‌کند

«عن عبدالله‌بن الحارث‌بن جزء‌الزبيدي قال: قال رسول‌الله (ص): يخرج‌ أناس من المشرق فيوطئون للمهدي يعني سلطانه. هذا حديث حسن صحيح روته الثقات و الاثبات اخرجه الحافظ ابو عبدالله‌بن ماجة القزويني في سننه». [9]

«عبدالله بن حارث‌بن جزء زبيدي مي‌گويد که رسول خدا (ص) فرمود: گروهي از مردم از سمت مشرق خروج و قيام کرده و زمينه حکومت مهدي را آماده مي‌سازند [صاحب کفاية الطالب مي‌گويد] اين حديث، حديث حسن و صحيح است که آن را راويان موثق و عالمان حجت روايت کرده‌اند. حافظ ابوعبدالله‌بن ماجه قزويني در سنن خويش اين حديث را نقل کرده است».

اينکه گروهي از اهل مشرق زمينه قيام و حکومت حضرت را ـ با برپايي حکومت ديني ـ مهيا مي‌سازند، از طريق راويان شيعه نيز نقل شده است، از جمله روايت ذيل:

«عن ابي خالد الکابلي عن ابي‌جعفر (ع) انه قال: کاني بقوم قد خرجوا بالمشرق يطلبون الحق فلا يعطونه ثم يطلبونه فلا يعطونه فاذا رأوا ذلک و ضعوا سيو فهم علي عواتقهم فيعطون ما سألوه فلا يقبلونه حتي يقوموا و لا يدفعونها الا الي صاحبکم قتلاهم شهداء اما اني لو ادرکت ذلک لاستبقيت نفسي لصاحب هذا الامر» [10]

«ابو خالد کابلي، از امام محمد باقر (ع) روايت کرده است که فرمود: گويي مي‌بينيم مردمي را که از مشرق قيام کرده‌اند، آنان حق را طلب مي‌کنند و به آنها داده نمي‌شود. باز آن را طلب مي‌کنند و به آنان داده نمي‌شود. هنگامي که وضع را چنين مي‌بينند، شمشيرهاشان را برگردن (دشمنان)‌شان مي‌گذارند، پس آنچه مي‌خواهند به آنان داده مي‌شود، ولي مقصود خود را هنوز برآورده نمي‌بينند و به قيام خود ادامه داده و شمشيرها و سلاح خود را زمين نمي‌گذارند، تا آنجا که همه آنها را در اختيار صاحب شما [يعني مهدي موعود (ع)] و در ياري او قرار دهند. کشته شدگانشان شهيدند. آگاه باشيد اگر من آن زمان را درک کنم، خود را براي صاحب اين امر [يعني امام زمان (س)] نگاه مي‌دارم». [11]

* باب هفتم در بيان نمازگزاردن عيسي (ع)‌ با مهدي (ع)

«ابوهريرة قال: قال رسول‌الله (ص): کيف انتم اذا نزل ابن مريم فيکم و امامکم منکم؟ هذا حديث حسن صحيح متفق علي صحته من حديث محمدبن شهاب الزهري رواه البخاري و مسلم في صحيحهما». [12]

«ابو هريرة روايت کرده که رسول‌ خدا (ص) فرمود: چگونه‌ايد هنگامي که پسر مريم، عيسي (ع) در ميان شما فرود آيد در حالي که امام شما [يعني مهدي (ع)] از شماست؟!. [صاحب کفاية الطالب مي‌گويد] اين حديث، حديث حسن و صحيح است و بر صحتش اتفاق است و از جمله احاديث محمدبن شهاب زهري است. بخاري و مسلم آن را در صحيح‌هاي خود آورده‌اند».

* باب شانزدهم در بيان فرشته‌اي که با مهدي (ع) خروج مي‌کند

«عن عبدالله‌بن عمر انه قال: قال رسول‌الله (ص): يخرج المهدي و علي رأسه ملک ينادي ان هذا المهدي فاتبعوه. هذا حديث حسن روته الحفاظ الائمه من اهل الحديث کأبي نعيم و الطبراني و غيرهما». [13]

«عبدالله‌بن عمر گويد، رسول‌ خدا (ص) فرمود: خروج مي‌کند مهدي در حالي که بر بالاي سرش [يعني از آسمان] فرشته‌اي ندا مي‌کند: اين است مهدي، پس از او تبعيت کنيد. [صاحب کفاية‌الطالب مي‌گويد] اين حديث، حديث حسن است که حافظين برجسته حديث مانند ابونعيم و طبراني آن را نقل کرده‌اند».

* باب هفدهم در ذکر اوصاف جسماني مهدي (ع)

«عن حذيفة انه قال: قال رسول‌الله (ص): المهدي رجل من ولدي لونه لون عربي و جسمه جسم اسرائيلي علي خّده الايمن خال کانه کوکب دري يملاالارض عدلا کما ملئت جورا يرضي بخلافته اهل الارض و اهل السماء و الطير في الجّو. هذا حديث حسن رزقناه عاليا بحمدالله عن جمّ غفير اصحاب الثقفي و سنده معروف عندنا». [14]

«حذيفه روايت کرده که رسول خدا (ص) فرمود: مهدي مردي است از فرزندان من، رنگش عربي و جسمش اسرائيلي است، در گونه راست او خالي است به مانند کوکب درخشان، زمين را پر از عدل مي‌گرداند چنان که پر از ظلم شده است، اهل زمين و آسمان و پرندگان به خلافتش راضي مي‌شوند. [صاحب کفاية‌الطالب مي‌گويد] اين حديث، حديث حسن است که به حمد خداوند به خوبي روزي ما شده از گروه زيادي از اصحاب ثقفي و سندش نزد ما شناخته شده است».

* باب نوزدهم در بيان چگونگي داندانهاي مهدي (ع)

«عن عبدالرحمن بن عوف قال: قال رسول‌الله (ص): ليبعثنّ الله من عترتي رجلا افرق الثنايا اجلي الجبهة يملا الارض عدلا و يفيض المال فيضا. هکذا اخرجه الحافظ ابو نعيم في عواليه». [15]

«عبدالرحمن‌بن عوف گويد: رسول‌ خدا (ص) فرمود: هر آينه خداوند از عترت من مردي را مبعوث مي‌کند که دندان‌هاي ثناياي او از يکديگر جداست؛ پيشاني‌اش باز است، زمين را پر از عدل مي‌کند و مال را چنان عادلانه تقسيم مي‌کند که فقيري پيدا نمي‌شود. [صاحب کفاية الطالب مي‌گويد] اين حديث را حافظ ابونعيم در عوالي خود نقل کرده است».

* باب بيست‌و‌پنجم در دلايل زنده بودن مهدي (ع)

«في الدلالة علي کون المهدي حيا باقيا غيبته الي الان و لا امتناع في بقائه بدليل بقاء عيسي و الخضر و الياس من اوليا‌ءالله تعالي و بقاء الدجال و ابليس العين من اعداء‌الله تعالي و هؤلاء قد ثبت بقاؤهم بالکتاب و السنة و قداتفقوا ثم انکروا جواز بقاء المهدي لانهم انما انکروا بقائه من وجهين احدهما طول الزمان و الثاني انه في سرداب من غير ان يقوم احد بطعامه و شرابه و هذا ممتنع عادة…». [16]

«در دلايل اينکه مهدي از زمان غيبتش تاکنون زنده و باقي است: هيچ امتناعي در اين بقاء و تداوم حيات نمي‌باشد، به دليل آنکه عيسي (ع)، خضر (ع) و الياس (ع) ـ که از اولياء‌الله هستند ـ و نيز دجال و ابليس لعين ـ که از دشمنان خدا به شمار مي‌روند ـ تاکنون باقي [و زنده] هستند. و بقاء و طول عمر و حيات آنان با آيات قرآن و سنت ثابت گشته است و [عده‌اي از علماء] بر اين امر اجماع‌نظر دارند، [اما] جواز بقاء حضرت مهدي را انکار نکرده‌اند به دو جهت: يکي طول زمان و ديگري وجود حضرت در سرداب بدون آنکه کسي به او آب و ناني بدهد و باقي بودن او در حالت گرسنگي و تشنگي به حسب عادي ممتنع است…».

مؤلف کفايه‌الطالب به تفصيل به ردّ اين دو جهت از ديدگاه آيات و روايات مي‌پردازد که مجال طرح و بررسي آن نيست. [17]

به هر روي، با توجه به روايات و احاديث فراواني که در خصوص حضرت مهدي (ع) از طريق اهل سنت نقل شده است به خوبي مي‌توان اذعان داشت که برادران سني و مذاهب اسلامي غير شيعي نيز به وجود، خصايص، ظهور و قيام حضرت ولي عصر (عج) باور و اعتقاد دارند، هر چند اعتقاد آنان در خصوص ولايت حضرت همچون اعتقاد شيعيان نيست.

———————–

پي‌نوشت‌ها:

1: «صحاح سته» يعني صحيح‌هاي شش‌گانه که شش مجموعه بزرگ از کتب روايي اهل‌سنت است و از موثق و معتبرترين کتاب‌هاي آنان در زمينه حديث به شمار مي‌رود. اين شش کتاب عبارتند از: صحيح بخاري، صحيح مسلم، سنن ابوداود، سنن ابن ماجه، سنن نسايي و جامع ترمذي.

2: براي آشنايي با برخي از اين منابع نگاه: الامام المهدي عنداله السنة، گردآوري فقيه ايماني.

3: از جمله «ينابيع المودة» خواجه کلان قندوزي متوفي 1293ق؛ وي حنفي مسلک بوده و در دو جلد درباره ائمه (ع) از امام علي (ع) تا امام دوازدهم (حضرت مهدي عليه ‌السلام» ابواب گوناگوني عنوان کرده است.

4: بحارالانوار، ج 51، ص 85، ح 38

5: همان.

6: همان.

7: همان، ص 86

8: همان، ص 87

9: همان.

10: کتاب الغيبة للنعماني، باب 20، ص 273، ح 50

11: اميدواريم که انقلاب اسلامي ايران که به دست بزرگ مردي چون حضرت امام «رضو‌ن‌الله تعالي عليه» در قرن معاصر به وقوع پيوست از مصاديق اين حديث بوده و زمينه‌ساز حکومت سراسر عدل مهدي موعود باشد.

12: بحارالانوار، ج 51 ص 88

13:همان، ص 95

14: همان.

15:همان، ص 96

16: همان، ص 97

17: نگاه: همان، ص 102 – 98
 
 
 
 
 
 
mehrab motavally